https://sarangaa.org Sat, 19 Sep 2026 16:23:31 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 https://sarangaa.org/2026/09/19/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%b4-%d9%be%d9%86%da%be%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d8%ac%d9%8a-%d9%88%da%8f%d9%8a-%d8%b3%d9%8a%d8%a7%d8%b3%d9%8a-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%a8-%d8%ac%d9%88/ https://sarangaa.org/2026/09/19/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%b4-%d9%be%d9%86%da%be%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d8%ac%d9%8a-%d9%88%da%8f%d9%8a-%d8%b3%d9%8a%d8%a7%d8%b3%d9%8a-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%a8-%d8%ac%d9%88/#respond Sat, 19 Sep 2026 16:23:30 +0000 https://sarangaa.org/?p=3946 عبداش تي مون ان وقت خاڪو لکيو هو، جڏهن عبداش کٽ ڀيڙو ٿيو هو. هڪ غريب گهراڻي جو ٻار جيڪو پھرين سياسي ورڪر ۽ پوءِ بيروزگاريءَ جي ٻوڙيندڙ سمنڊ ۾ صحافت پاسي اچي مھيني جي محدود پگهار تي نوڪري ڪرڻ لڳو ۽ ان نوڪريءَ دوران به پنھنجي کاٻي ڌُر وارن خيالن سان ڳنڍجي رهڻ جھڙا جوکم کڻڻ لڳو. اهڙا جوکم اُهي مسڪينن جا ٻار ئي کڻندا آهن، جيڪي پنھنجي ذميواري ۽ ڪمٽمينٽ جي نتيجي ۾ سياست هُجي يا صحافت ٻنهي هنڌن تي مسڪين ئي رهندا آهن. ڪي ڪي ماڻهو مرڻ کان پوءِ به پنھنجي زمانن سان مينھن ڪُنڍيءَ پور وانگي ڳنڍيل هوندا آهن. جن جا جيءَ هن جھان ۾ صحرا جھڙي سياست سان سلهاڙيل هوندا آهن. ڀلي هُو هي جھان ڇڏي به هليا وڃن، پر اُنهن جي محنتن جا اثر هن جڳ ۾ ڪيترا ئي مثال ڇڏي ويندا آهن. عبداش پنهور به اهڙو ئي اُجري من وارو ماڻهو هو. هُو ائين ئي هو جيئن سڄي سنڌ کي نظر آيو. مسڪينن جا ٻار ائين ئي هوندا آهن. جڏهن ڪنھن سياسي پارٽي جا ڪل وقتي ميمبر بڻبا آهن ته سمجهو اهي گهر لُٽائي به سياست ڪندا ۽ صحافت ۾ به پنھنجا هٿ ڪڏهن به ميرا ڪري ناهن سگهندا. عبداش پنهور به کاٻي ڌُر جي ٻارڙن جي تنظيم ساٿي ٻارڙا کان سياست جي شروعات ڪئي ۽ جواني ۾ پوڙهن ڪميونسٽن جي لٺ بڻيو. پر جڏهن کيس سھاري جي ضرورت پئي ته سموري جھان مان ڪو ئي اهڙو ماڻهو نه هو جو هُن جو ڀرجهلو ٿي بيھي. جيتريقدر مونکي خبر آهي ته آخر تائين ساڻس نڀائيندڙ پيارو فتاح دائود پوٽو ئي هو، جيڪو هُن جو سھارو بڻيو. ممڪن آهي ته عبداش سان ڪيترن ئي ٻين صحافي دوستن ساٿ نڀايو به هُجي، پر اُن جو مونکي علم ناهي. عبداش پنهور تي ته طويل مضمون لکبو. پر هن وقت مان رڳو ايترو چوندس ته جڏهن سوويت يونين پوين پساهن ۾ هو ۽ گوربي گلاسنوسٽ ۽ پرسٽرائيڪا ڪڇ ۾ کڻي ڪميونزم جي ڪلهن ۾ ائين ڪوڪا هڻي رهيو هو، جيئن حضرت مسيح کي رومي گورنر ”پونطيوس پيلاتس“(Pontius Pilate) جي حُڪم جي تعميل ۾ هنيا ويا هُئا، پاڪستاني ڪميونسٽ سياست جي سوڙهين گهٽين مان گم ٿي هليا ويا، پر ميدان تي جيڪي به چند مسڪين ڪارڪن اڪيلي سِر پنھنجن نظرياتي خيالن تي ڄمي بيٺل رهيا، تن ۾ هڪڙو عبداش پنهور به هو. ڪي ماڻهو ڪنھن هڪ خاڪي ۾ سمائجي ناهن سگهندا. انهن جي زندگيءَ ۾ ايترا موڙ، ايتريون شڪستون، ايترا خواب ۽ ايتريون خاموشيون هونديون آهن، جو انهن تي لکڻ لاءِ اُنهن جي پوري سوانح حيات لکڻي پوندي آهي. عبداش انهن ماڻهن مان هو، جن کي زندگيءَ ڪڏهن به سُک ۽ آسائشون نه آڇيون. هُن ڪڏهن به سياست ۽ صحافت کي سيڙهي بڻائي سرمايو ڪٺو نه ڪيو. نه ئي هُن ڪڏهن لفظن کي روزي ڪمائڻ جو ذريعو سمجهيو.
عبداش جڏهن پنھنجي زندگيءَ جي انهن گهڙين ۾ پھتو، جتي کيس نعرن کان وڌيڪ ٻاجهارن ٻُڪن جي ضرورت هُئي، تڏهن کيس ڪيترا ئي ساٿي ۽ پُراڻا نظرياتي دوست به نظرانداز ڪري هليا ويا. کيس سھارو رڳو اسان جي يار فتاح دائودپوٽي ڏنو. اهو سھارو به شايد کيس ڪنھن سياسي نظريي تحت نه پر اُن جي ايماندار صحافي هُجڻ جي ناتي سان ڏنو ويو. عبداش ڪميونزم جي زوال واري زماني ۾ جڏهن پاڪستاني ڪميونسٽ سياست جي سوڙهين گهٽين مان سُرڪڻ لڳا هُئا ۽ پراڻا نعرا وساري نوان لھجا سِکڻ لڳا هُئا. ڪي خاموش ٿي ويا ته ڪن مُصلا وڇائي عبادتون شروع ڪيون ته ڪي وري سامراجي مُلڪ جا وڃي مھمان بڻيا. پر جيڪي ميدان تي بيٺل رهيا، اُنهن ۾ هڪڙو عبداش پنهور به هو. هُو سياسي تحريڪن جو وڏو نالو ڀلي نه به هُجي، پر وڏيون سياسي پارٽيون اهڙن ڪردارن جي ڪُلهن تي ئي بيٺل هونديون آهن. عبداش سنڌ جي ننڍڙي سياسي تاريخ ۾ وڏي شاهديءَ طور ياد رکيو ويندو. اصل ڳالهه دُنيا کي بدلائڻ آهي. عبداش به انهن ماڻهن مان هو، جيڪي دنيا کي رُڳو سمجهڻ نه پر بدلائڻ چاهيندا آهن. عبداش اُن سياسي سحر ۽ رُومانس واري دور جو سياسي ڪارڪن ۽ صحافي ورڪر رهيو، جيڪو نسل انقلاب جي نالي تي بُک ته برداشت ڪري سگهندو هو. جيڪو لنگهڻ تي ويلا ته ڪاٽي سگهندو هو پر ڪڏهن به پنھنجو ايمان ڪمزور نه ڪندو هو. سچ پچ ته عبداش جو سڀ کان وڏو الميو اهو ئي هو ته هُو تاريخ جي وڏي خواب جو ننڍو سياسي ورڪر هو. عبداش پنهور ته هاڻ لحد ۾ لاٿو ويو، پر سنڌ جي صحافت جي پراڻن صفحن ۾، کاٻي ڌر جي وساريل نعرن ۾، ڪنھن غريب صحافيءَ جي قلم ۾، ڪنھن پوڙهي ڪميونسٽ جي ياد ۾ ۽ ڪنھن دوست جي خاموش اکين ۾ هو هميشه زنده رهندو. الوداع! سنڌ جا سٻاجها پُٽ الوداع!

]]> https://sarangaa.org/2026/09/19/%d8%b9%d8%a8%d8%af%d8%a7%d8%b4-%d9%be%d9%86%da%be%d9%88%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%d9%8a%d8%ae-%d8%ac%d9%8a-%d9%88%da%8f%d9%8a-%d8%b3%d9%8a%d8%a7%d8%b3%d9%8a-%d8%ae%d9%88%d8%a7%d8%a8-%d8%ac%d9%88/feed/ 0