‏🇵🇰 1. پاڪستان: مون سون جون ٻوڏون، اوچتيون ٻوڏون ۽ شهري ٻوڏ
پاڪستان هڪ ڀيرو ٻيھر تباهه ڪندڙ مون سون جي موسم کي منھن ڏئي رهيو آهي. 26 جون 2026ع کان شروع ٿيندڙ شديد برساتن سبب ملڪ جي مختلف علائقن ۾ جاني نقصان، زخمي ٿيڻ جا واقعا، اوچتيون ٻوڏون، شھري ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ ٿي چڪي آهي. آگسٽ جي شروعات تائين فوت ٿيل ماڻهن جو ڄاڻايل انگ 136 تائين پھچي چڪو هو، جڏهن ته وڌيڪ برساتن جو امڪان پڻ ظاهر ڪيو ويو هو.
خطرو خيبرپختونخوا ۽ گلگت بلتستان جي جبلن وارن علائقن کان وٺي پنجاب ۽ سنڌ تائين پکڙيل آهي. پاڪستان جي آفتن کي منھن ڏيندڙ ادارن بار بار اوچتين ٻوڏن، شھري ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ بابت خبردار ڪيو آهي.
اسلام آباد–راولپنڊي
اسلام آباد ۽ راولپنڊي جا ٽوئن سٽيز هن موسمياتي بحران جي هڪ انتھائي طاقتور علامت بڻجي ويا آهن. شديد مون سون برساتن سبب روڊن ۽ هيٺاهين وارن علائقن ۾ بار بار پاڻي بيھي ويو، جڏهن ته ليّه نالو راولپنڊي لاءِ سنگين ٻوڏ جو خطرو بڻجي ويو.
هن صورتحال جي اهميت رڳو هڪ برساتي واقعي تائين محدود ناهي. اسلام آباد ۽ راولپنڊي وڏا شھري مرڪز آهن، جتي وسيع تعمير ٿيل سطحون، نيڪال جي محدود سھولتون ۽ تيزيءَ سان وڌندڙ آبادي موجود آهي. جڏهن غيرمعمولي شدت سان برسات پوي ٿي ته ٿوري ئي وقت ۾ پاڻيءَ جو تمام وڏو مقدار گڏ ٿي وڃي ٿو.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: پاڪستان تاريخي عالمي گرين هائوس گيسن جي اخراج ۾ تمام ننڍو حصو رکي ٿو، پر ان جي باوجود اهو موسمياتي شدت وارن واقعن کان سڀ کان وڌيڪ متاثر ٿيندڙ ملڪن مان هڪ آهي. پاڪستان ۾ بار بار ايندڙ ٻوڏون ان وڏي ناانصافي کي ظاهر ڪن ٿيون، جنھن ۾ فضا ۾ ڪاربان جو وڏو حصو تاريخي طور پيدا ڪندڙ ملڪ ۽ ان جا وڌندڙ نتيجا ڀوڳيندڙ ملڪ هڪجھڙا نه آهن.

‏🇮🇳 2. ڀارت: آسام جون تباهه ڪندڙ ٻوڏون
ڀارت ۾ 2026ع جي مون سون دوران سال جي سڀ کان تباهه ڪندڙ ٻوڏن مان هڪ ڏسڻ ۾ آئي.
آسام ۾ گذريل ڇھن ڏهاڪن جي بدترين ٻوڏ آئي، جنھن دوران جولاءِ ۾ 100 کان وڌيڪ ماڻهو فوت ۽ 700,000 کان وڌيڪ ماڻهو بي گهر ٿيا. 2,600 کان وڌيڪ ڳوٺ ٻوڏ هيٺ اچڻ جا اطلاع مليا.
18 آگسٽ تائين آسام ۾ ٻوڏ سبب فوتين جو ڄاڻايل انگ 105 تائين پھچي ويو هو، جڏهن ته پنجن ضلعن ۾ لڳ ڀڳ 32,000 ماڻهو اڃا تائين متاثر هئا.
برهماپترا درياهه ۽ ان جي شاخن آبادين کي پاڻيءَ هيٺ آڻي ڇڏيو، فصل تباهه ڪيا، چوپايو مال مري ويو ۽ خاندانن کي امدادي ڪيمپن ڏانھن منتقل ٿيڻ تي مجبور ٿيڻو پيو. ڪجهه هنڌن تي رهواسين ٻڌايو ته ٻوڏ جو پاڻي تقريباً 30 منٽن اندر گوڏن کان ڳچيءَ تائين پھچي ويو.
شديد برساتن سبب ڪيرالا ۽ اڙيسا ۾ پڻ ٻوڏ ۽ لينڊ سلائيڊنگ جا واقعا پيش آيا، جڏهن ته اتر ۽ اتر اوڀر ڀارت ۾ مون سون جي ٻين واقعن ۾ پڻ ڪيترائي ماڻهو فوت ٿيا.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: موسمياتي تبديلي ڀارت جي ٻوڏن جو واحد سبب ناهي. ٻيلن جي ڪٽائي، واريءَ جي کوٽائي، آبي ذخيرن ۽ ويٽ لينڊز جي تباهي ۽ غيرمنظم شھري توسيع ماڻهن کي وڌيڪ ڪمزور بڻايو آهي. پر گرم ٿيندڙ فضا وڌيڪ نمي جذب ڪري سگهي ٿي ۽ شديد برساتن کي وڌيڪ طاقتور بڻائي سگهي ٿي، جنھن سان اڳ ئي ڪمزور آباديون وڌيڪ خطري ۾ اچي وڃن ٿيون.

‏🇧🇷 3. برازيل: شديد طوفان ۽ ٻوڏ
ڏکڻ برازيل هڪ ڀيرو ٻيھر شديد موسم جي لپيٽ ۾ آيو آهي.
ريو گرانڊي دو سل ۾ 6 آگسٽ تي ايندڙ شديد طوفانن دوران هوائن جي رفتار اٽڪل 120 ڪلوميٽر في ڪلاڪ تائين پھچي وئي، ڳڙا پيا ۽ هڪ تصديق ٿيل ٽورنيڊو پڻ آيو. 114 ميونسپلٽينز نقصان جي رپورٽ ڏني، جڏهن ته 28 ميونسپلٽينز مان 2,306 ماڻهو بي گهر ٿيا. هڪ ماڻهو فوت ۽ پنج زخمي ٿيا.
هيءَ رياست گذريل ڪجهه سالن دوران برازيل جي سڀ کان تباهه ڪندڙ موسمياتي ٻوڏن مان ڪجهه ڏسي چڪي آهي، جنھن مان ظاهر ٿئي ٿو ته ان جون آباديون ۽ زرعي معيشت شديد برساتن جي مقابلي ۾ ڪيتري قدر ڪمزور آهن.
ان دوران موسمياتي جائزا ٻڌائن ٿا ته آگسٽ جي آخر ۽ سيپٽمبر جي شروعات تائين ڏکڻ اوڀر برازيل ۾ شديد برساتن جو خطرو برقرار رهي سگهي ٿو.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: برازيل پاڻ به موجوده دور ۾ گرين هائوس گيسن جي اخراج جو هڪ وڏو ملڪ آهي ۽ ايمازون جي حفاظت جي وڏي ذميواري رکي ٿو. پر وسيع موسمياتي نظام عالمي آهي. تاريخي صنعتي اخراج فضا ۽ سمنڊن کي گرم ڪري چڪا آهن ۽ اهي بنيادي حالتون تبديل ٿي ويون آهن، جن ۾ اڄ جا شديد موسمي واقعا جنم وٺن ٿا.

‏🇦🇷 4. ارجنٽينا: شديد طوفان ۽ ٻوڏ جو خطرو
ارجنٽينا ۾ پڻ 2026ع دوران شديد موسم جا واقعا سامهون آيا آهن.
آگسٽ ۾ هڪ طاقتور طوفان بيونس آئرس کي متاثر ڪيو، جنھن سبب 50,000 کان وڌيڪ بجليءَ جا صارف بجلي کان محروم ٿي ويا.
ارجنٽينا کي غيرمعمولي سياري جي حالتن کي پڻ منھن ڏيڻو پيو. ارجنٽينا ۽ چليءَ جي وچ ۾ ڪرسٽو ريڊينٽر سرحدي رستو شديد برفباري ۽ تيز هوائن سبب غيرمعمولي طور ڊگهي عرصي تائين بند رهيو، جنھن سان اينڊيز جبلن مان گذرندڙ هڪ اهم رستو متاثر ٿيو.
ڏکڻ آمريڪا ۾ موسمياتي شدت جون حالتون وڌيڪ پيچيده ٿينديون پيون وڃن: ڪجهه علائقا تباهه ڪندڙ برساتن کي منھن ڏئي رهيا آهن، جڏهن ته ٻيا علائقا ساڳئي وقت ڏڪار ۽ زرعي دٻاءَ جو شڪار آهن.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: موسمياتي تبديليءَ جو مطلب اهو ناهي ته هر طوفان يا برفباري گلوبل وارمنگ سبب ٿئي ٿي. پر وڌندڙ گرمي فضا ۽ سمنڊن جي حالتن کي تبديل ڪري ٿي، جنھن سان شديد موسمي واقعن جي شدت، تعدد ۽ جاگرافيائي ورڇ متاثر ٿي سگهي ٿي.

‏🇺🇸 5. آمريڪا: رينو، نيواڊا ڀرسان هاڪ فائر
تازو پيش ايندڙ سڀ کان ڊرامائي آفتن مان هڪ رينو، نيواڊا ڀرسان پيش آئي آهي.
هاڪ فائر 22 آگسٽ تي ڀڙڪي اٿي ۽ خشڪ نباتات ۾ تيزيءَ سان پکڙجي وئي. 25 آگسٽ تائين اها 15,000 ايڪڙ کان وڌيڪ علائقو ساڙي چڪي هئي. گهٽ ۾ گهٽ 32 گهر تباهه ٿيا، ست ماڻهو معمولي طور سڙي زخمي ٿيا ۽ اٽڪل 90,000 رهواسي شروعاتي طور نيڪالي جي حڪمن يا خبردارين کان متاثر ٿيا. لڳ ڀڳ 23,000 ماڻهو نيڪالي جي حڪم هيٺ رهيا، جڏهن ته وڌيڪ 40,000 ماڻهن کي تيار رهڻ جي هدايت ڪئي وئي. اٽڪل 900 فائر فائٽر باهه وسائڻ ۾ مصروف هئا.
هتي هڪ اهم سائنسي وضاحت ضروري آهي: اختيارين جو خيال آهي ته هاڪ فائر انساني سرگرمي سبب شروع ٿي، تنھنڪري ان کي سڌيءَ طرح موسمياتي تبديلي سبب لڳل جهنگلاتي باهه قرار نه ڏيڻ گهرجي. پر باهه خشڪ ٻوٽن، وڌيڪ گرمي ۽ گهٽ نمي واري ماحول ۾ تيزيءَ سان پکڙجي، ۽ اهي حالتون جهنگلاتي باهه جي خطري کي وڌائي سگهن ٿيون.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: آمريڪا تاريخي مجموعي CO₂ خارج ڪرڻ ۾ دنيا جو سڀ کان وڏو حصو رکندڙ ملڪ آهي، تنھنڪري گلوبل وارمنگ ۾ ان جي تاريخي ڪردار جي اهميت تمام گهڻي آهي. اڄ جي ڪنھن هڪ جهنگلاتي باهه جو فوري سبب مقامي ٿي سگهي ٿو، پر مجموعي طور وڌندڙ گرمي ۽ خشڪيءَ جو رجحان جهنگلاتي باهن جي موسم کي وڌيڪ خطرناڪ بڻائي سگهي ٿو.

‏🇫🇷🇪🇸 6. فرانس ۽ اسپين: گرمي، ڏڪار ۽ غيرمعمولي جهنگلاتي باهيون
يورپ ۾ گرمي + ڏڪار + جهنگلاتي باهه جو هڪ غيرمعمولي سنگم ڏسڻ ۾ آيو آهي.
5 آگسٽ 2026ع تائين يورپي يونين ۾ اٽڪل 505,683 هيڪٽر علائقو سڙي چڪو هو، جڏهن ته 2025ع جي ساڳئي تاريخ تائين اهو انگ 379,392 هيڪٽر هو. وڏيون باهيون خاص طور اسپين ۽ فرانس ۾ پکڙيل هيون.
صرف اسپين ۾ 13 کان 28 جولاءِ جي وچ ۾ تقريباً 140,000 هيڪٽر علائقو سڙي ويو، جنھن جو وڏو حصو ٽن وڏن باهه وارن علائقن ۾ هو. ورلڊ ويدر ايٽريبيوشن نتيجو ڪڍيو ته موسمياتي تبديليءَ سبب شديد گرمي، ڏڪار ۽ باهه لاءِ سازگار موسمي حالتن جي هن گڏيل صورتحال جو امڪان وڌيو آهي.
فرانس ۾ گرميءَ سبب انساني نقصان پڻ غيرمعمولي رهيو. 3 کان 22 جولاءِ دوران ملڪ جي صحت واري وزارت گرميءَ جي لھرن دوران 1,243 اضافي موتن جي رپورٽ ڏني.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: يورپ تاريخي طور دنيا جي وڏن صنعتي علائقن مان هڪ رهيو آهي ۽ ان ڪري گرين هائوس گيسن جي گڏ ٿيڻ ۾ ان جي تاريخي ذميواري پڻ وڏي آهي. موجوده يورپي باهيون اهو پڻ ظاهر ڪن ٿيون ته امير صنعتي معيشتون به ان گرميءَ جي نتيجن کان محفوظ ناهن، جنھن جي پيدا ٿيڻ ۾ انهن جو وڏو تاريخي ڪردار رهيو آهي.

🌊 7. دنيا جا سمنڊ: هڪ اهڙو رڪارڊ جيڪو هر انسان کي خبردار ڪرڻ گهرجي.
شايد تازو سڀ کان حيران ڪندڙ ماپ ڪنھن شھر يا ملڪ مان نه، پر سڄي دنيا جي سمنڊن مان سامهون آئي آهي.
22 آگسٽ 2026ع تي عالمي سمنڊن جي سطح جو اوسط گرمي پد اٽڪل 21.1°C تائين پھچي ويو، جيڪو مارچ 2024ع ۾ قائم ٿيل اڳوڻي روزاني رڪارڊ کان به وڌيڪ هو.
گرين هائوس گيسن جي خارج ٿيڻ سبب پيدا ٿيندڙ اضافي گرميءَ جو 90 سيڪڙو کان وڌيڪ حصو سمنڊ جذب ڪن ٿا. گرم ٿيندڙ سمنڊ سمنڊ جي سطح وڌڻ، سامونڊي گرميءَ جي لھرن، مرجانن جي نقصان، ماحولياتي نظام جي تبديلي ۽ طوفانن جي رويي ۾ تبديليءَ جو سبب بڻجن ٿا.
سمنڊ جو هي رڪارڊ ان ڪري انتھائي اهم آهي، ڇاڪاڻ ته اهو رڳو گرمي پد جو هڪ ٻيو انگ ناهي. اهو ان ڳالهه جو ثبوت آهي ته ڌرتيءَ جو سڀ کان وڏو گرمي جذب ڪندڙ ذخيرو غيرمعمولي مقدار ۾ توانائي جذب ڪري رهيو آهي.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: هڪ صدي کان وڌيڪ عرصي تائين فوسل فيولز جي استعمال ۽ صنعتي ترقيءَ فضا ۾ CO₂ ۽ ٻين گرين هائوس گيسن جي تمام وڏي مقدار داخل ڪئي. ان جي نتيجي ۾ پيدا ٿيندڙ گرمي هاڻي سڄي موسمياتي نظام ۾ جذب ٿي رهي آهي، خاص طور سمنڊن ۾.

🧊 8. گرين لينڊ ۽ دنيا جا گليشيئر: برف ختم ٿي رهي آهي
موسمياتي بحران جا اثر ڪرائيو سفير، يعني ڌرتيءَ جي برفاني نظام، ۾ پڻ واضح نظر اچن ٿا.
تازن سيٽلائيٽ مشاهدن گرين لينڊ ۾ تريندڙ برف جي وڏي نقصان کي نمايان ڪيو آهي، جنھن ۾ گليشيئرن جي اڳين حصن ۾ پڻ اهم تبديليون ڏٺيون ويون آهن. گرين لينڊ جي برفاني چادر ڊگهي مدي تائين سمنڊ جي سطح وڌڻ ۾ دنيا جي اهم ذريعن مان هڪ آهي.
گليشيئرن جو پوئتي هٽڻ رڳو ماحولياتي مسئلو ناهي. جبلن جا گليشيئر قدرتي پاڻيءَ جي ذخيرن طور ڪم ڪن ٿا. انهن جو مسلسل گهٽجڻ انهن برادرين جي ڊگهي مدي واري پاڻيءَ جي سلامتي لاءِ خطرو آهي، جيڪي موسمي برف پگهرڻ مان حاصل ٿيندڙ پاڻيءَ تي ڀاڙين ٿيون.
خطرو ٻن مختلف وقتن ۾ ظاهر ٿئي ٿو:
هاڻي تمام گهڻو پاڻي، تيز برف پگهرڻ ۽ شديد برساتن سبب، ۽ پوءِ مستقبل ۾ تمام گهٽ پاڻي، جڏهن گليشيئر ايترا ننڍا ٿي وڃن جو قابل اعتماد مقدار ۾ پگهرندڙ پاڻي فراهم نه ڪري سگهن.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: هماليه، اينڊيز ۽ ٻين گليشيئرن جي ڀرسان رهندڙ ماڻهن تاريخي گرين هائوس گيسن جي خارج ٿيڻ جي وڏي اڪثريت پيدا نه ڪئي آهي، پر ان جي باوجود گرم ٿيندڙ برفاني نظام جا ڪجهه سڀ کان سنگين نتيجا اهي ئي ڀوڳي رهيا آهن.

🌾 9. زراعت ۽ خوراڪ جي سلامتي: لڪل آفت
موسمياتي تبديليءَ سبب ٿيندڙ تباهي کي رڳو موتن ۽ تباهه ٿيل عمارتن جي انگن سان ماپي نٿو سگهجي.
ٻوڏون زرعي زمينون ٻوڙي ڇڏين ٿيون. گرمي فصلن کي تباهه ڪري ٿي. ڏڪار پيداوار گهٽائي ٿو. جهنگلاتي باهيون چراگاهن کي ساڙي ڇڏين ٿيون. پاڻيءَ جي کوٽ آبپاشي کي وڌيڪ ڏکيو بڻائي ٿي.
مثال طور، 2026ع جي آسام ٻوڏن دوران وسيع زرعي علائقا پاڻيءَ هيٺ اچي ويا ۽ چوپائي مال ۽ گهرن جي روزگار کي نقصان پھتو.
يورپ ۾ ڏڪار ۽ رڪارڊ گرمي هڪ ئي وقت درياهن، زراعت، ٻيلن ۽ پاڻيءَ جي فراهمي کي متاثر ڪيو آهي. يورپي ڪميشن جي جوائنٽ ريسرچ سينٽر خبردار ڪيو آهي ته ڏڪار جون حالتون ۽ درياهن جي انتهائي گهٽ سطح وڏي ڳڻتيءَ جو سبب بڻجي رهي آهي.
هي هڪ خطرناڪ زنجير پيدا ڪري ٿو:
موسمياتي گرمي → شديد موسم → فصلن جو نقصان → خوراڪ جي قيمتن تي دٻاءُ → روزگار ۽ آمدني جو نقصان → لڏپلاڻ ۽ بي گهر ٿيڻ → انساني بحران.
صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن: غريب آباديون عام طور خوراڪ جي قيمتن ۾ واڌ، فصلن جي ناڪامي ۽ روزگار جي نقصان کي برداشت ڪرڻ جي گهٽ صلاحيت رکن ٿيون، جڏهن ته تاريخي اخراج ۾ انهن جو حصو تمام گهٽ رهيو آهي.

🏚️ 10. بي گهر ٿيڻ: موسمياتي آفت جو انساني چھرو
هر انگ جي پويان هڪ بي گهر ٿيل خاندان موجود آهي.
صرف 2026ع جي آسام ٻوڏن ۾ 700,000 کان وڌيڪ ماڻهو بي گهر ٿيا.
پاڪستان ۾ بار بار ايندڙ مون سون ٻوڏن ۽ اوچتين ٻوڏن ڪيترن ئي صوبن جي آبادين کي بي گهر ۽ متاثر ڪيو آهي. برازيل ۾ آگسٽ جي طوفانن سبب هزارين ماڻهو بي گهر ٿيا. رينو ۾ تيزيءَ سان پکڙجندڙ هاڪ فائر سبب هزارين ماڻهن کي نيڪالي وٺڻي پئي.
موسمياتي سببن سان بي گهر ٿيڻ هاڻي رڳو ننڍن ٻيٽن يا مستقبل جي ڪنهن پري واري خدشي تائين محدود ناهي رهيو. اهو ڏکڻ ايشيا، اتر آمريڪا، يورپ ۽ ڏکڻ آمريڪا ۾ هڪ ئي وقت نظر اچي رهيو آهي.

عظيم موسمياتي ناانصافي
دنيا ۾ وڌندڙ موسمياتي آفتن جي پويان هڪ اهڙو سوال موجود آهي، جنھن کان منھن موڙي نٿو سگهجي: مسئلو سڀ کان وڌيڪ ڪنھن پيدا ڪيو ۽ ان جي سڀ کان وڏي قيمت ڪير ادا ڪري رهيو آهي؟ جواب رڳو اهو ناهي ته هر ٻوڏ، گرميءَ جي لھر، ڏڪار، جهنگلاتي باهه يا طوفان جو ذميوار ڪو هڪ ملڪ يا علائقو آهي. موجوده دور جو اخراج پڻ اهم آهي ۽ تيزيءَ سان صنعتي ٿيندڙ معيشتون، جھڙوڪ چين ۽ ڀارت، هاڻي سالياني گرين هائوس گيسن جي اخراج ۾ وڏو حصو رکن ٿيون. پر تاريخي ذميواري تمام وڏي اهميت رکي ٿي. هڪ صدي کان وڌيڪ عرصي تائين آمريڪا ۽ يورپ جي صنعتي معيشتن فوسل فيولز تي ٻڌل صنعتي ترقيءَ ذريعي بي پناهه دولت پيدا ڪئي ۽ گرين هائوس گيسن جو تمام وڏو مقدار فضا ۾ خارج ڪيو، جيڪو اڄ به فضا ۾ موجود آهي ۽ ڌرتيءَ کي گرم ڪري رهيو آهي. ان جي ابتڙ، ڪيترائي ترقي پذير ملڪ، جن جو مجموعي تاريخي اخراج ۾ حصو نسبتاً تمام گهٽ رهيو آهي، موسمياتي تبديليءَ جا سڀ کان تباهه ڪندڙ نتيجا ڀوڳي رهيا آهن، جن ۾ تباهه ڪندڙ ٻوڏون، انتھائي گرمي، ڊگها ڏڪار، پاڻيءَ جي کوٽ، فصلن جي ناڪامي، سمنڊ جي وڌندڙ سطح ۽ ڪمزور آبادين جو بي گهر ٿيڻ شامل آهن. هي ئي گلوبل وارمنگ جي بحران جي دل ۾ موجود موسمياتي ناانصافي آهي: ڪاربان تي ٻڌل ترقيءَ مان سڀ کان وڌيڪ فائدو وٺندڙ ماڻهو ۽ ملڪ لازمي ناهي ته ان جا سڀ کان وڏا نتيجا به پاڻ ڀوڳين. ان ڪري هي اصول اهم بڻجي ٿو ته “صنعتي ملڪ، جن ۾ آمريڪا ۽ يورپ شامل آهن، موسمياتي آفتن جا ذميوار آهن.” ان جو مطلب اهو ناهي ته ترقي پذير ملڪن تي موجوده ۽ مستقبل جي اخراج گهٽائڻ جي ڪا ذميواري ناهي. ان جو مطلب اهو آهي ته موسمياتي ذميواري تاريخي حصي، موجوده صلاحيت، معاشي طاقت ۽ صاف توانائي ڏانھن عالمي منتقلي جي مالي مدد ڪرڻ جي صلاحيت مطابق هجڻ گهرجي. اهو اصول عالمي سطح تي تسليم ٿيل تصور “عام پر مختلف ذميوارين” (Common but Differentiated Responsibilities) ۾ پڻ نظر اچي ٿو، جنھن مطابق ڌرتيءَ جي حفاظت سڀني ملڪن جي گڏيل ذميواري آهي، پر سڀني ملڪن جي تاريخي ذميواري ۽ جواب ڏيڻ جي صلاحيت هڪجھڙي ناهي. تنھنڪري موسمياتي بحران رڳو ماحولياتي ايمرجنسي ناهي؛ اهو انصاف، برابري ۽ قومن ۽ نسلن جي وچ ۾ ذميواري جو هڪ انتھائي اهم سوال پڻ آهي.
دنيا هاڻي اڳ وانگر هلي نٿي سگهي.
2026ع جا واقعا هاڻي دنيا جي مختلف حصن مان هڪ ٻئي پٺيان ايندڙ الڳ الڳ خبرن طور نه ڏسڻ گهرجن؛ اهي گڏجي وڌندڙ موسمياتي دٻاءَ هيٺ آيل ڌرتيءَ جي هڪ تمام وڏي ۽ انتھائي پريشان ڪندڙ تصوير پيش ڪن ٿا. پاڪستان ۽ ڀارت تباهه ڪندڙ ٻوڏن سان وڙهي رهيا آهن، برازيل ۽ ارجنٽينا شديد طوفانن ۽ برساتن کي منھن ڏئي رهيا آهن، آمريڪا تباهه ڪندڙ جهنگلاتي باهن سان وڙهي رهيو آهي، فرانس ۽ اسپين غيرمعمولي گرمي، ڏڪار ۽ باهين جي گڏيل بحران کي منھن ڏئي رهيا آهن، گرين لينڊ جي برف گهٽجي رهي آهي، دنيا جا سمنڊ غيرمعمولي گرميءَ تائين پھچي رهيا آهن، هاري فصل وڃائي رهيا آهن، خاندان پنھنجا گهر ڇڏي بي گهر ٿيڻ تي مجبور ٿي رهيا آهن ۽ پاڻيءَ جي سلامتي وڌندڙ غيريقيني جو شڪار بڻجي رهي آهي. سڀ کان وڌيڪ ڳڻتيءَ واري ڳالهه اها آهي ته انهن مان ڪيترائي شديد موسمياتي واقعا هڪ ئي سال ۽ ڪڏهن ڪڏهن هڪ ئي هفتن اندر پيش اچي رهيا آهن، جنھن مان ظاهر ٿئي ٿو ته موسمياتي خطرا ڪيتري تيزيءَ سان مختلف کنڊن ۾ گڏ ٿي رهيا آهن. گلوبل وارمنگ هاڻي ماحولياتي تحفظ جي محدود تصور کان گهڻو اڳتي وڌي چڪي آهي؛ اها انساني سلامتي، خوراڪ جي سلامتي، پاڻيءَ جي سلامتي، معاشي بقا ۽ سماجي استحڪام لاءِ بنيادي خطرو بڻجي چڪي آهي. دنيا هن بحران کي ان طريقي سان حل نٿي ڪري سگهي ته ڪمزور ملڪن کي رڳو پاڻ کي نئين موسمي حالتن سان هم آهنگ ڪرڻ لاءِ چيو وڃي، جڏهن ته تاريخي طور سڀ کان وڏا اخراج ڪندڙ ملڪ معمول مطابق پنھنجو ڪاروبار جاري رکن. موسمياتي ذميواري کي عملي شڪل ڏيڻي پوندي: آلودگي ڪندڙ کي قيمت ادا ڪرڻي پوندي، تاريخي طور سڀ کان وڏن اخراج ڪندڙ ملڪن کي اڳواڻي ڪرڻي پوندي، ڪمزور ۽ متاثر ملڪن کي بامعنا موسمياتي مالي مدد فراهم ڪرڻي پوندي، فوسل فيولز تي انحصار تيزيءَ سان گهٽائڻو پوندو، ٻيلن، گليشيئرن، ويٽ لينڊز ۽ سمنڊن کي تحفظ ڏيڻو پوندو ۽ هر ملڪ کي پنهنجي عوام کي اهڙي موسم لاءِ تيار ڪرڻو پوندو، جيڪا اڳ ئي تبديل ٿي چڪي آهي. 2026ع ۾ سامهون ايندڙ اهي آفتون رڳو ان ڳالهه جون خبرداريون ناهن ته سڀاڻي ڇا ٿي سگهي ٿو؛ اهي اڄ ڇا ٿي رهيو آهي، ان جو ثبوت آهن، ۽ ان مستقبل جي به خبرداري آهن، جنھن کي انسانيت کي منھن ڏيڻو پوندو، جيڪڏهن هاڻي قدم نه کنيو ويو.