نيوز اسٽوري – Sarangaa https://sarangaa.org Thu, 20 Aug 2026 19:20:43 +0000 en-US hourly 1 https://wordpress.org/?v=7.1.2 سنڌ جو ورهاڱو ٿيڻ نه ڏينداسين: سنڌ جي ادیبن ، شاعرن ۽ ساڃاھوندن جي گڏجاڻي ۽ پڌرنامو https://sarangaa.org/2026/08/21/%d8%b3%d9%86%da%8c-%d8%ac%d9%88-%d9%88%d8%b1%d9%87%d8%a7%da%b1%d9%88-%d9%bf%d9%8a%da%bb-%d9%86%d9%87-%da%8f%d9%8a%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b3%d9%8a%d9%86-%d8%b3%d9%86%da%8c-%d8%ac%d9%8a-%d8%a7%d8%af/ https://sarangaa.org/2026/08/21/%d8%b3%d9%86%da%8c-%d8%ac%d9%88-%d9%88%d8%b1%d9%87%d8%a7%da%b1%d9%88-%d9%bf%d9%8a%da%bb-%d9%86%d9%87-%da%8f%d9%8a%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b3%d9%8a%d9%86-%d8%b3%d9%86%da%8c-%d8%ac%d9%8a-%d8%a7%d8%af/#respond Thu, 20 Aug 2026 19:17:15 +0000 https://sarangaa.org/?p=3859 اربع 19 آگسٽ 2026 تي شام جو ڄامشوري ۾ سنڌ جي نامور دانشور ۽ اديب جامي چانڊيي جي گهر تي سنڌ جي قلمڪارن جي ھڪ اھم گڏجاڻي ٿي گذري، جنھن ۾ نامور ليکڪ ۽ سنڌ جي وسيلن جي ماھر نصير ميمڻ ملڪ کي درپيش چئلينجن ۽ سنڌ کي ٿيندڙ نقصانن بابت خاص بريفنگ ڏني. جامي چانڊيي سنڌ جي موجوده صورتحال ۽ سنڌ جي امڪاني ورھاڱي بابت ٿيندڙ اڳڀراين تي مدلل روشني وڌي. ان کان پوءِ گڏجاڻيءَ ۾ شريڪ عالمن، اديبن ۽ قلمڪارن پاران گڏيل پڌرنامو جاري ڪيو ويو، جيڪو ھيٺ پيش ڪجي ٿو.

اسین سنڌُ جا ادیب، شاعر، آرٽسٽ، اسڪالر ۽ مختلف شعبن جا ساڃاھوند ملڪ جي موجودہ صورتحال تي سخت ڳڻتيءَ جو اظھار ڪندي واضح ٿا ڪیون تہ اسانجي نظر ۾ ملڪ ۾ ھن وقت نہ تہ حقیقي عوامي جمھوریت آھي ۽ نہ جمھوري وفاقیت. ان جي نتیجي ۾ ھڪ اَڳُ ئي انیڪ بحرانن جي ور چڙھیل ملڪ ۾ نہ رُڳو بین الحڪومتي ۽ بین الصوبائي تضاد وڌي رھیا آھن پر عوام ۽ ریاست جي وچ ۾ تڪرار ۽ تضاد خطرناڪ حد تائین وڌي چڪا آھن. ھڪ طرف بلوچستان جنگ جو میدان بڻیل آھي تہ ٻئي طرف خیبر پختونخوا پڻ بدترین بد امني جي صورتحال جو شڪار آھي، آزاد ڪشمیر ۾ پڻ باھ ٻري رھي آھي. پنجاب کي مڪمل طور پولیس اسٽیٽ ۾ تبدیل ڪیو ویو آھي ۽ سنڌ ۾ بہ مجموعي صورتحال سبب عوام ۽ خاص طورنوجوانن ۾ سخت بي چیني ۽ موجودہ نظام کان بیزاري موجود آھي.

اسین سمجھون ٿا تہ ملڪ ۾ آئین کي بھتر ڪرڻ ۽ ارڙھین ترمیم تي عمل ڪرڻ بجاءِ عملي طور ڄڻ تہ آئین کي نہ رُڳو بگاڙیو ویو آھي پر انکي مسلسل غیر جمھوري ۽ غیر وفاقي ترمیمن ذریعي اھڙي ریت بگاڙیو پیو وڃي جو انکي ڪنھن بہ ریت جمھوري ۽ وفاقي سڏي نہ سگھبو. اِھو ھاڻي ھڪ کُلیل راز آھي تہ ملڪ جا سڀ وڏا ادارا، سرشتا ۽ فیصلن جا اختیار مڪمل طور اسٽیبلشمینٽ جي ھٿ ۾ آھن. جڏھن تہ اھا ھڪ عالمي طور مڃیل حقیقت آھي تہ دنیا جي ڪابہ جمھوري ریاست ۽ رضاڪارانہ سماجي معاھدي تي قائم وفاقي ملڪ ان ۾ شامل قومن، صوبن ۽ شھرین کي پاسیرو یا فیصلي سازي کان بي دخل ڪري توازن ۽ ڪامیابيءَ سان نہ ٿو ھلي سگھي، انجو ثبوت موجودہ پاڪستان جا گھڻ طرفا ریاستي بحران آھن.

اسین سمجھون ٿا تہ ان سموري بدترین ۽ نازڪ صورتحال ۾ ھڪ پاسي ڪارپوریٽ فارمنگ جي نالي ۾ ملڪ ۽ سنڌ جي لکین ایڪڙ زمینن تي قبضي، انھن غیرآباد زمینن کي آباد ڪرڻ جي بھاني سان سنڌو دریاھ ۽ ان ۾ سنڌ جي پاڻي تي ڌاڙا ھڻي غیر آئیني ۽ غیر قانوني طور طاقت جي زور تي ڌاڙیل واھ ڪڍڻ، مائننگ ۽ نام نھاد ترقيءَ جي نالي ۾ قدرتي وسیلن تي قبضي جا منصوبہ ھن ملڪ ۾ اھڙا تضاد پیدا ڪري رھیا آھن جو انھن کي حل ڪرڻ ڪنھن جي بہ وس ۾ نہ رھندو. نظر آئین پیو اچي تہ ایندڙ غیر وفاقي ۽ غیر جمھوري ترمیمن ذریعي صوبن جا نہ رڳو اھم اختیار اسٽیبلشمینٽ جي ڳیجھو مرڪز حوالي ڪرڻ جا سانباھا ٿي رھیا آھن پر ناڻي، پاڻي ۽ قدرتي وسیلن تي صوبن جي اختیارن کي بہ گڏیل مفادن جي ڪائونسل یعني وفاقي لسٽ ٻہ مان ڪڍي مرڪز ڏانھن منتقل ڪرڻ جون سازشون ٿي رھیون آھن. اسین سمجھون ٿا ۽ واضح طور پڌرو ڪیون ٿا تہ تازو ملڪ ۾ نوان صوبا ٺاھڻ جي منصوبي پویان بہ اھي ئي مقصد آھن تہ جیئن صوبن جي مالیاتي ۽ قدرتي وسیلن، زمینن ، پاڻي، جبلن ۽ سیاسي خودمختیاري تي نون صوبن جي صورت ۾ راتاھا ھنیا وڃن ۽ صوبن تي قومن جي تاریخي اختیارن ۽ سندن تاریخي سڃاڻپن کي ختم ڪیو وڃي.اسین سمجھون ٿا تہ جي ڪجھ صوبا ٺاھڻا آھن تہ انھن صوبن ۾ ٺاھیا وڃن جن جي صوبائي اسیمبلین آئین جي آرٽیڪل 239/4 تحت پنھنجین صوبائي اسیمبلین مان انجي حق ۾ ٺھراءُ پاس ڪیا آھن، جیئن پنجاب اسیمبلي نوازشریف جي حڪومت ۾ ڪري چڪي آھي، جڏھن تہ سنڌ اسیمبلي پنج ڀیرا سنڌ جي وحدت جي تحفظ لاءِ ٺھراء پاس ڪري چڪي آھي.

اسین سنڌُ جا ادیب، شاعر، آرٽسٽ ۽ ساڃاھ وند ھڪ ڀیرو واضح ٿا ڪیون تہ اسین سنڌ کي پنھنجو تاریخي ناقابلِ تقسیم مادرِ وطن سمجھون ٿا ۽ انجي ورھاڱي کي ڪنھن بہ نالي ۽ جواز تحت باطل رٿا سمجھي نہ رُڳو رد ڪیون ٿا پر اھو تاریخي وچن پڻ ڪیون ٿا تہ اسان پنھنجي عوام سان گڏ زندگي جي آخري ساھَ تائین انجي حفاظت لاءِ ھر انفرادي ۽ اجتمائي طور ھر ممڪن جدوجھد ڪنداسون ۽ تاریخي قومن خلاف اُھي باطل فیصلا ڪرڻ نہ ڏینداسون. اسان واضح ٿا ڪیون تہ سنڌو دریاھ تي ناجائز ڪینالن، ڌاڙیل واھن ۽ بدنیت ڊیمن کي رد ڪندي, پنھنجي جیاپي جي وسیلي پاڻي جي حفاظت لاءِ سنڌو دریاھ جي حفاظت کي سنڌ جي تاریخي، قومي، تھذیبي، ثقافتي، معاشي ۽ ماحولیاتي وجود سان مشروط سمجھون ٿا. اسین سمجھون ٿا تہ ملڪ ۾ جمھوریت ۽ صوبن جي خودمختیاري تي ٻڌل وفاقیت کي عملي طور معطل ڪرڻ، صوبن جي آئیني خودمختیاري تي راتاھا ھڻڻ, صوبن جي ناڻي, زمینن، جبلن، ٻیلن، ڍنڍن، قدرتي وسیلن ۽ سیاسي خودمختیاري تي راتاھا ھڻڻ دراصل اَڳُ انیڪ بحرانن جي ڌُٻڻ ۾ ڦاٿل ملڪ سان بدترین دشمني جي مترادف آھي. اسین واضح بور چئون ٿا تہ سنڌ 1940 جي ان ٺھراءَ تحت ملڪ جي وفاق ۾ رضاڪارانہ طور شامل ٿي ھئي جنھن ۾ صوبن جي آزاد ۽ خودمختیار حیثیت جي تعین جو واعدو ڪیل ھو ، انڪري سنڌ جي ملڪ جي وفاق سان الحاق جو تعلق سڌي ریت سنڌ جي وحدت، خودمختیاري ۽ تاریخي وجود جي آئیني تحفظ سان مشروط آھي.

پڌرنامي تي دستخط ڪندڙ:

نصیر میمڻ
عامر لطیف صدیقي
ڊاڪٽر مبارڪ لاشاري
اڪبر سومرو
ڊاڪٽر اسحاق سمیجو
آفتاب احمد خانزادہ
ڊاڪٽر حسین مسرت شاھ
امر سنڌو
ڊاڪٽر عرفانہ ملاح
ڊاڪٽر سنتوش ڪمار
مرتضي سیال
یوسف جویو
غلام رسول چانڊیو
ڊاڪٽر ڀائي خان شر
منیر چانڊیو
ادریس لغاري
وحید چانڊیو
علي دوست عاجز
عزیز گوپانگ
جامي چانڊیو

اچو ته پنھنجي وطن جي بقا لاءِ ھن پڌرنامي جي تائيد ڪيون

]]> https://sarangaa.org/2026/08/21/%d8%b3%d9%86%da%8c-%d8%ac%d9%88-%d9%88%d8%b1%d9%87%d8%a7%da%b1%d9%88-%d9%bf%d9%8a%da%bb-%d9%86%d9%87-%da%8f%d9%8a%d9%86%d8%af%d8%a7%d8%b3%d9%8a%d9%86-%d8%b3%d9%86%da%8c-%d8%ac%d9%8a-%d8%a7%d8%af/feed/ 0 اڀرندڙ گلوڪاره آمنہ خان جي معصوم آواز ۾ علي صفدر جو غزل وائرل https://sarangaa.org/2026/07/04/%d8%a7%da%80%d8%b1%d9%86%d8%af%da%99-%da%af%d9%84%d9%88%da%aa%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%85%d9%86%db%81-%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d9%8a-%d9%85%d8%b9%d8%b5%d9%88%d9%85-%d8%a2%d9%88%d8%a7%d8%b2-%db%be/ https://sarangaa.org/2026/07/04/%d8%a7%da%80%d8%b1%d9%86%d8%af%da%99-%da%af%d9%84%d9%88%da%aa%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%85%d9%86%db%81-%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d9%8a-%d9%85%d8%b9%d8%b5%d9%88%d9%85-%d8%a2%d9%88%d8%a7%d8%b2-%db%be/#respond Sat, 04 Jul 2026 14:59:43 +0000 https://sarangaa.org/?p=3637 نامور نوجوان گلوڪاره آمنہ خان پاران ڪينسر وگهي گذاري ويل نامور نوجوان شاعر علي صفدر جو غزل سوشل ميڊيا تي وائرل. صوبائي وزير سيد سردار علي شاهه سميت بيشمار اديبن، شاعرن ۽ آرٽسٽن پاران شيئر ڪيو ويو. آڊيو ليب پاران آمنہ خان جي بنا سازن جي ڳايل غزل کي ھڪ ئي ڏينھن ۾ سوين ماڻهن ونڊيو ۽ لکين ماڻهن پاران ٻڌو ويو آهي. خبر موجب تازو ئي ڪينسر ۽ غربت سبب گذاري ويل خوبصورت ۽ مشھور نوجوان شاعر علي صفدر جو غزل “گڏيءَ جي لئي ٻه ٽي جوڙا، گڏي لئي چنگ وٺيو ايندس، ابا سان جي شھر ويندس، ننھن جو رنگ وٺيو ايندس” ميرپورخاص سان لاڳاپيل نامور نوجوان راڳي آمنہ خان پنھنجي معصوم ۽ پرسوز آواز ۾ ڳايو ۽ آڊيو ليب ان کي جيئن ئي سوشل ميڊيا جي فورمن تي شيئر ڪيو ته ڏسندي ئي ڏسندي اھو وائرل ٿي ويو ۽ لکين ماڻهن ان کي پسنديدگيء جو اظھار ڪيو. ھن گيت کي سنڌ جي تعليم واري صوبائي وزير سيد سردار علي شاهه پڻ پنھنجي وال تي شيئر ڪيو. جڏھن ته منوج ڪمار، حاجي ساند، اسحاق سميجو، گلشن لغاري، عائشه ڌاريجو، فائزه ايوب، امر اقبال، امام علي ڏيٿو، آزاد انور ڪانڌڙو ، ستار زنگيجو ۽ ٻين سوين شاعرن اديبن ھن گيت کي ونڊيو آھي. گيت بابت منوج ڪمار لکيو “ھيءَ آھي سنڌي شاعري پنھنجي پوري پيڙا ۽ پنھنجي پوري سگھ سان. ھيءُ آھي سنڌي آلاپ پنھنجي پوري سادگي ۽ پنھنجي پوري درد سان. خبر ناهي ڇو ٻڌندي منھنجيون اکيون ڀرجي آيون.”
گيت شيئر ڪرڻ سان گڏ نامور شاعر حاجي ساند پنھنجي نوٽ ۾ لکيو “يار ! اڄ علي الصبح جيئن ف ب کوليو اٿم هي وڊيو سامهون آئي آهي ڇا ته شاندار ماڻهو هئا، ڇا ته تن جا خيال هئا، ڇا ته سندن احساس هئا جن جون خواهشون به ڪيتريون ننڍڙيون پر سهڻيون هيون. هنن کي ته ابا سان گڏ بازار مان به رڳو گڏين لاءِ ٻه ٽي ڪپڙن جا جوڙا ۽ گڏن لاءِ چنگ وٺڻ جي خواهش هئي. هنن کي ته ٿر لاءِ ٻه ٽي ڪاريون ڪڪريون ۽ هڪڙو سارنگ وٺڻ جي تمنا هئي.
اڙي حڪمرانو !
اوهان هنن معصوم ماڻهن جي علاج جي سهولتن جا پئسا به کائي ڇڏيا اوهان هنن جي ٻچن جي اکين کان اها آسيس ئي کسي ڇڏي جيڪا هنن لاءِ جيئڻ جا ڍنگ خريد ڪرڻ جي خواهشمند هئي.
هي اهي ماڻهو هئا جيڪي اوهان جي وطن جي حسن جا چارڻ ۽ اوهان جي وطن جي دردن جا نوحه خوان هئا.”
بھرحال جي گيت سوشل ميڊيا تي تيزيءَ سان وائرل ٿي رھيو آھي.

]]> https://sarangaa.org/2026/07/04/%d8%a7%da%80%d8%b1%d9%86%d8%af%da%99-%da%af%d9%84%d9%88%da%aa%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%a2%d9%85%d9%86%db%81-%d8%ae%d8%a7%d9%86-%d8%ac%d9%8a-%d9%85%d8%b9%d8%b5%d9%88%d9%85-%d8%a2%d9%88%d8%a7%d8%b2-%db%be/feed/ 0 حجاب بنا ڳائڻ تي ايراني گلوڪاره سميت اٺن ڄڻن کي ڪوڙن جي سزا https://sarangaa.org/2026/06/21/%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d8%a8%d9%86%d8%a7-%da%b3%d8%a7%d8%a6%da%bb-%d8%aa%d9%8a-%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%8a-%da%af%d9%84%d9%88%da%aa%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%b3%d9%85%d9%8a%d8%aa-%d8%a7%d9%ba/ https://sarangaa.org/2026/06/21/%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d8%a8%d9%86%d8%a7-%da%b3%d8%a7%d8%a6%da%bb-%d8%aa%d9%8a-%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%8a-%da%af%d9%84%d9%88%da%aa%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%b3%d9%85%d9%8a%d8%aa-%d8%a7%d9%ba/#respond Sun, 21 Jun 2026 13:34:20 +0000 https://sarangaa.org/?p=3584 ايران جي هڪ فوجداري عدالت نامور ايراني گلوڪاره پرستو احمدي ۽ ٻين اٺن ڄڻن کي حجاب کان سواء پرفارم ڪرڻ جي ڏوھ ۾ سخت سزا ٻڌائيندي، کين 74 ڪوڙن، سفر تي پابندي ۽ ٻن سالن تائين سندن پرفارمنس تي پابندي مڙھي آھي. بي بي سي موجب 29 سالن جي پرستو احمدي ۽ ڪاروانسرا ڪنسرٽ سان لاڳاپيل اٺن ڄڻن مٿان اھڙي پابندي قم جي فوجداري عدالت پاران ھڪ فيصلي ۾ وڌي وئي آهي. 21 مارچ 1997 تي ڄاول پرستو 2024 ۾ ڪاروانسراء ڪنسرٽ ۾ بنا حجاب جي پرفارمنس ڪرڻ سبب ڪافي مقبوليت حاصل ڪئي ھئي، جنھن کان پوءِ مختلف حلقن ھن خلاف ردعمل ظاهر ڪيو ھو

]]> https://sarangaa.org/2026/06/21/%d8%ad%d8%ac%d8%a7%d8%a8-%d8%a8%d9%86%d8%a7-%da%b3%d8%a7%d8%a6%da%bb-%d8%aa%d9%8a-%d8%a7%d9%8a%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%8a-%da%af%d9%84%d9%88%da%aa%d8%a7%d8%b1%d9%87-%d8%b3%d9%85%d9%8a%d8%aa-%d8%a7%d9%ba/feed/ 0 عظيم بنگالي ۽ سنڌي گائڪا رونا ليلا جي موت جي خبر وائرل https://sarangaa.org/2026/05/03/%d8%b9%d8%b8%d9%8a%d9%85-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d9%84%d9%8a-%da%af%d8%a7%d8%a6%da%aa%d8%a7-%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%84%d9%8a%d9%84%d8%a7-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d9%88%da%aa%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a/ https://sarangaa.org/2026/05/03/%d8%b9%d8%b8%d9%8a%d9%85-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d9%84%d9%8a-%da%af%d8%a7%d8%a6%da%aa%d8%a7-%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%84%d9%8a%d9%84%d8%a7-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d9%88%da%aa%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a/#respond Sun, 03 May 2026 16:55:38 +0000 https://sarangaa.org/?p=3239 ننڍي کنڊ جي نامور بنگالي ۽ سنڌي گائڪا رونا ليلا بابت سوشل ميڊيا تي ڪنھن خبر رکي ته اھا بنگلاديش ۾ لاڏاڻو ڪري وئي آهي. ڏسندي ئي ڏسندي اھا خبر وائرل ٿي وئي ۽ ننڊي کنڊ جي اڪثر ٻولين ۾ ماڻهن ڏک ۽ افسوس جون پوسٽون رکڻ شروع ڪيون. سنڌي ٻوليءَ جي ڪيترن ئي ناليوارن ماڻھن به ان بابت ڏک جو اظھار ڪيو. پر رات دير سان تصديق سامھون آئي ته رونا ليلا اڃا جيئري آھي.
ياد رھي ته رونا ليلا بنگالي، ھندي، اردو ۽ سنڌيءَ سميت اڻ ڳڻين ٻولين ۾ گيت ڳايا آهن. خاص طور پلي بيڪ سنگر طور ھن تمام گهڻي شھرت ماڻي. رونا ليلا 17 نومبر 1952ع ۾ تڏهوڪي اوڀر پاڪستان ۽ ھاڻوڪي بنگلاديش ۾ جنم ورتو. ھوءَ 1974 ڌاري بنگلاديش منتقل ٿي وئي ھئي. ان کان اڳ ھوءَ پاڪستان جي جڳ مشهور راڳين ۾ شمار ٿيندي هئي. 1960 کان ھن پاڪستاني فلمن ۾ ڳائڻ شروع ڪيو، جنھن سبب ھن کي سموري ننڍي کنڊ ۾ شھرت حاصل ٿي. رونا ليلا سنڌي ٻوليءَ ۾ به ڪيترا ئي خوبصورت گيت ڳايا، جنھن سبب ھوء سنڌي ٻڌندڙن ۾ به تمام گهڻي مقبول آهي.

Sarangaa عظيم بنگالي ۽ سنڌي گائڪا رونا ليلا جي موت جي خبر وائرل
]]> https://sarangaa.org/2026/05/03/%d8%b9%d8%b8%d9%8a%d9%85-%d8%a8%d9%86%da%af%d8%a7%d9%84%d9%8a-%da%af%d8%a7%d8%a6%da%aa%d8%a7-%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%a7-%d9%84%d9%8a%d9%84%d8%a7-%d8%a8%d9%87-%d9%85%d9%88%da%aa%d9%84%d8%a7%d8%a6%d9%8a/feed/ 0 ننڍي کنڊ جي وڏي ڳائڻي آشا ڀوسلي گذاري وئي https://sarangaa.org/2026/04/12/%d9%86%d9%86%da%8d%d9%8a-%da%a9%d9%86%da%8a-%d8%ac%d9%8a-%d9%88%da%8f%d9%8a-%da%b3%d8%a7%d8%a6%da%bb%d9%8a-%d8%a2%d8%b4%d8%a7-%da%80%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%8a-%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1%d9%8a-%d9%88%d8%a6/ https://sarangaa.org/2026/04/12/%d9%86%d9%86%da%8d%d9%8a-%da%a9%d9%86%da%8a-%d8%ac%d9%8a-%d9%88%da%8f%d9%8a-%da%b3%d8%a7%d8%a6%da%bb%d9%8a-%d8%a2%d8%b4%d8%a7-%da%80%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%8a-%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1%d9%8a-%d9%88%d8%a6/#respond Sun, 12 Apr 2026 12:09:21 +0000 https://sarangaa.org/?p=3087 ننڍي کنڊ جي نامور گلوڪاره آشا ڀوسلي 92 سالن جي ڄمار ۾ ممبئي ۾ وفات ڪري وئي آهي. آشا ڀوسلي ننڍي کنڊ جي عظيم ڳائڻي لتا منگيشڪر جي ننڍي ڀيڻ ھئي. آشا ڀوسلي فلمي موسيقيءَ ۾ پنھنجي جدا ۽ دل کي ڇهندڙ حيثيت ٺاھي.جڏھن ته پلي بيڪ سنگنگ کان سواء ھن مختلف فلمن ۽ ٽي وي ڊرامن ۾ پڻ ڪم ڪيو. آشا ڀوسلي لڳ ڀڳ 8 ڏھاڪا انڊين فلمي صنعت ۾ ھڪ جڳ مشھور شخصيت طور گذاريا. آشا ڀوسلي 8 سيپٽمبر 1933 تي برٽش انڊيا جي سانگلي اسٽيٽ جي گوئر واري علائقي ۾ ڄائي. جڏھن ته اڄ 12 اپريل 2026 تي گذاري وئي. ھوءَ ھندي سان گڏ اٽڪل 20 ٻولين ۾ ڳائي سگهندي ھئي. سندس ھزارين گيت ٻڌندڙن جي دلين ۽ ذھنن تي نقش آھن.  آرٽ ۽ فلمي دنيا جي اڻ ڳڻين ايوارڊن سان گڏ 2000 ۾ کيس انڊيا جو سڀ کان وڏو ايوارڊ دادا صاحب ڦالڪي ايوارڊ پڻ مليو

]]> https://sarangaa.org/2026/04/12/%d9%86%d9%86%da%8d%d9%8a-%da%a9%d9%86%da%8a-%d8%ac%d9%8a-%d9%88%da%8f%d9%8a-%da%b3%d8%a7%d8%a6%da%bb%d9%8a-%d8%a2%d8%b4%d8%a7-%da%80%d9%88%d8%b3%d9%84%d9%8a-%da%af%d8%b0%d8%a7%d8%b1%d9%8a-%d9%88%d8%a6/feed/ 0 جنگ خلاف آرٽ https://sarangaa.org/2026/04/07/%d8%ac%d9%86%da%af-%d8%ae%d9%84%d8%a7%d9%81-%d8%a2%d8%b1%d9%bd/ https://sarangaa.org/2026/04/07/%d8%ac%d9%86%da%af-%d8%ae%d9%84%d8%a7%d9%81-%d8%a2%d8%b1%d9%bd/#respond Tue, 07 Apr 2026 15:29:09 +0000 https://sarangaa.org/?p=3045 دنيا جھان جا آرٽسٽ ايران-آمريڪا-اسرائيل جنگ خلاف مسلسل لکي، ڳالهائي ۽ پينٽنگس ٺاهي رهيا آهن. کي ”جنگ مخالف فن“ سڏيو وڃي ٿو. هن وقت دنيا ۾ اڻ ڳڻيا آرٽ جا فورم هن جنگ کي تباهڪاري ۽ انساني زندگين سان قبيح راند سڏين ٿا. خاص طور آمريڪي پاليسين تي آرٽسٽ زبردست تنقيد ڪري رهيا آهن. ميڪسيڪو جو هڪ ناليوارو مصور ڊائيگو مارشل ريوس پڻ جنگ خلاف مختلف پينٽنگس ٺاهيون آهن، جن ۾ پنج ڏينھن اڳ هن جي ٺاهيل پينٽنگ ”نو ايران وار“ ڪافي مقبول ٿي آهي.

جنگ خلاف آرٽ

پنھنجي سوشل ميڊيا اڪائونٽ تي هيءَ پينٽنگ ونڊيندي، هن لکيو آهي:” سياسي فن تي ٻڌل هي تازو ڪم ٽرمپ پاران ايران لاءِ شروع ڪيل فوجي سرگرميءَ بابت منھنجو ردعمل آهي. ايران تي بمباري ڪرڻ ۽ ان کي تباهه ڪرڻ واري ٽرمپ جي فيصلي کي آمريڪي ڪانگريس يا ٻين سياسي گروپن منظور ناهي ڪيو. …اسانکي ايران خلاف وڌيڪ فوجي ڪارروائيءَ خلاف مزاحمت ۽ احتجاج ڪرڻ گهرجي. مھرباني ڪري، احتجاج ڪريو. هن سياسي پينٽنگ کي ڪٿي به ٻيھر پيش ڪرڻ چاهيو، ته مان مڪمل اجازت ڏيان ٿو.“

]]> https://sarangaa.org/2026/04/07/%d8%ac%d9%86%da%af-%d8%ae%d9%84%d8%a7%d9%81-%d8%a2%d8%b1%d9%bd/feed/ 0 علي ظفر پاران هتڪ عزت جو ڪيس: ميشا شفيع تي پنجاهه لک جو ڏنڊ https://sarangaa.org/2026/04/06/%d8%b9%d9%84%d9%8a-%d8%b8%d9%81%d8%b1-%d9%be%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d8%aa%da%aa-%d8%b9%d8%b2%d8%aa-%d8%ac%d9%88-%da%aa%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d9%8a%d8%b4%d8%a7-%d8%b4%d9%81%d9%8a%d8%b9-%d8%aa/ https://sarangaa.org/2026/04/06/%d8%b9%d9%84%d9%8a-%d8%b8%d9%81%d8%b1-%d9%be%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d8%aa%da%aa-%d8%b9%d8%b2%d8%aa-%d8%ac%d9%88-%da%aa%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d9%8a%d8%b4%d8%a7-%d8%b4%d9%81%d9%8a%d8%b9-%d8%aa/#respond Mon, 06 Apr 2026 17:12:40 +0000 https://sarangaa.org/?p=3004 پنجاب جي هڪ سيشن ڪورٽ هتڪِ عزت جي هڪ ڪيس ۾ ناليوارِي پاڪستاني ڳائڻي ميشا شفيع تي پنجاهه لک ڏنڊ وڌو آهي. عدالت ميشا شفيع کي حڪم ڏنو آهي ته هوءَ نامور راڳي علي ظفر تي جنسي هراسمينٽ جي ڪوڙي الزام هڻڻ جي ڏوهه ۾ پنجاهه لک روپيه ادا ڪري.

 عدالت پنھنجي فيصلي ۾ ڄاڻايو آهي ته اپريل 2018ع ۾  ”انسٽيپ ٽوڊي“ ۾ ڇپيل پنھنجي هڪ انٽرويو ۾ الزام هنيو هيو ته علي ظفر کيس ڪيترا ئي ڀيرا جنسي طور هراسان ڪيو هو.

ان الزام کان پوءِ ساڳئي سال نومبر ڌاري علي ظفر ايف آئي اي جي سائبر ڪرائيم ونگ ۾ درخواست ڏني هئي ته ان ڪوڙي الزام سبب نه رڳو سندس عزت خراب ٿي آهي، پر سوشل ميڊيا جي مختلف اڪائونٽن تان هن جي خلاف ڌمڪين ۽ گارگند تي ٻڌل مواد لکيو پيو وڃي، جنھن سان سندس ساک تي اثر پيو آهي ۽ هن جا گهر ڀاتي توڙي پيار ڪندڙ سخت ذهني تڪليف کي منھن ڏئي رهيا آهن.

عدالت پنھنجي فيصلي ۾ ڄاڻايو آهي ته ميشا شفيع لڳايل الزام ثابت نه ڪري سگهي آهي ۽ نه ئي اهو الزام عوامي مفاد ۾ آهي، ان ڪري اهي الزام هتڪِ عزت جي ذمري ۾ اچن ٿا. ان ڪري ميشا شفيع کي گهرجي ته علي ظفر کي پنجاهه لک هرجاڻو ادا ڪري.

هن ڪيس جون ڪل 284 پيشيون ٿيون ۽ 20 شاهدن جا بيان قلمبند ڪيا ويا.

هوڏانھن ميشا شفيع جي وڪيل ثاقب جيلانيءَ هن فيصلي کي لاهور هاءِ ڪورٽ ۾ چئلينج ڪرڻ جو اعلان ڪيو آهي.

علي ظفر طرفان ميشا شفيع پاران لڳايل ڪوڙي الزام تي هڪ ارب روپيا هرجاڻو ادا ڪرڻ جو ڪيس داخل ڪيو ويو هيو، پر عدالت پنجاهه لک جي ڏنڊ جو فيصلو ٻڌايو.

]]> https://sarangaa.org/2026/04/06/%d8%b9%d9%84%d9%8a-%d8%b8%d9%81%d8%b1-%d9%be%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%87%d8%aa%da%aa-%d8%b9%d8%b2%d8%aa-%d8%ac%d9%88-%da%aa%d9%8a%d8%b3-%d9%85%d9%8a%d8%b4%d8%a7-%d8%b4%d9%81%d9%8a%d8%b9-%d8%aa/feed/ 0 سنڌي ادبي بورڊ ۾ چيئرمئن جي ٽيھر مقرري ۽ نئون تڪرار https://sarangaa.org/2026/03/12/%d8%b3%d9%86%da%8c%d9%8a-%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%8a-%d8%a8%d9%88%d8%b1%da%8a-%db%be-%da%86%d9%8a%d8%a6%d8%b1%d9%85%d8%a6%d9%86-%d8%ac%d9%8a-%d9%bd%d9%8a%da%be%d8%b1-%d9%85%d9%82%d8%b1%d8%b1%d9%8a-%db%bd/ https://sarangaa.org/2026/03/12/%d8%b3%d9%86%da%8c%d9%8a-%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%8a-%d8%a8%d9%88%d8%b1%da%8a-%db%be-%da%86%d9%8a%d8%a6%d8%b1%d9%85%d8%a6%d9%86-%d8%ac%d9%8a-%d9%bd%d9%8a%da%be%d8%b1-%d9%85%d9%82%d8%b1%d8%b1%d9%8a-%db%bd/#respond Thu, 12 Mar 2026 15:45:47 +0000 https://sarangaa.org/?p=2680 سنڌ سرڪار هڪ ڀيرو ٻيھر مخدوم سعيد الزمان کي سنڌي ادبي بورڊ جو چئن سالن لاءِ چيئرمئن مقرر ڪرڻ جو نوٽيفڪيشن جاري ڪري ڇڏيو آهي. هن نئين نوٽيفڪيشن بعد هو مارچ 2030ع تائين سنڌي ادبي بورڊ ۾ چيئرمئن طور مقرر هوندو. جڏهن ته اڳين ستن ۽ هاڻوڪن چئن سالن بعد هن کي مليل ڪل عرصو 11 سال بيھندو. جيڪڏهن مخدوم طالب الموليٰ، مخدوم جميل الزمان ۽ مخدوم سعيد الزمان کي مليل بورڊ جي چيئرميني وارو ڪل عرصو ملائجي ته لڳ ڀڳ 35 سال بيھي ٿو. 1946ع ۾ اداري جي شروعات کان 2026ع تائين اداري جي ڪل عمر 80 سال بيھي ٿي، جن مان اداري جي 45 سيڪڙو عمر هڪ ئي خاندان جي هٿ هيٺ رهندو آيو آهي. البته ڄاڻايل ٽن چيئرمينن مان واحد مخدوم طالب الموليٰ هيو، جنھن جي علمي توڙي ادبي حيثيت مڃيل هئي. ان ڪري ئي هن جي دور ۾ ڪجهه اهم علمي اسڪيمن تي اڳڀرائي پڻ ٿي. جڏهن ته ٻين دورن ۾ اداري علمي ۽ ادبي حوالي سان ڪي ڳڻائڻ جھڙا ڪم ناهن ڪيا. البته پارڪ ٺاهڻ، نين عمارتن جي تعمير، تزئين ۽ آرائش جي حوالي سان ڪي نظر ايندڙ ڪم ضرور ٿيا آهن.

مخدوم سعيدالزمان جي ٽيھر مقرريءَ تي سوشل ميڊيا جو ردعمل:

سنڌي سرڪار پاران مخدوم سيعدالزمان کي ٽيون ڀيرو سنڌي ادبي بورڊ ۾ چيئرمئن طور مقرر ڪرڻ بابت پھريون ردعمل سوشل ميڊيا تي ئي ڏٺو ويو، جنھن ۾ مختلف صارفن ۽ خاص طور ليکڪن دلچسپ، طنزيه توڙي تنقيد اسٽيٽس لکيا ۽ رايا پڻ ڏنا. نامور شاعر اقبال رند ان تي پوسٽ ڪئي:”مخدوم ادبي بورڊ“. ان تي هڪ صارف تولارام سوٽھڙ لکيو:”’ادبي‘ لفظ واڌو پيو لڳي.“ واحد ڪانڌڙي ان تي راءِ ڏني:” ادبي بورڊ کي هالا منتقل ڪريو.“

Sarangaa سنڌي ادبي بورڊ ۾ چيئرمئن جي ٽيھر مقرري ۽ نئون تڪرار

سارنگا پاران مخدوم سعيداالزمان جي مقرريءَ تي ناليواري ليکڪ ۽ بورڊ جي اڳوڻي سيڪريٽري انعام شيخ چيو ته ”مخدوم سعيدالزمان نه ڪو نالي وارو اديب شاعر آهي، نه منتظم ۽ نه ئي مدبر. کيس “هالا ڪوٽا”  تي پ پ سرڪار بورڊ مٿان مڙهيو آهي. سندس ئي فرمائش تي کيس، پوڙهن ۽ موقعي پرست اديبن جو بورڊ آف گورنرس ڏنو ويو آهي، جيڪو قانون ۽ انصاف بدران خوشامدي ڪردار ادا ڪندي، پنھنجا ڪتاب ڇڀرائڻ ۽ نوڪريون وٺندي بورڊ ۾ ڪرپشن ۽ بي قائدگي کي وڌائي رهيو آهي. مخدوم صاحب کي ٽيون ڀيرو بورڊ جي چيئرميني ڏيڻ بجاءِ سندس خلاف اقربا پروري، ڪرپشن ۽ غير قانوني مقررين جي الزامن تحت هاءِ پاور ڪميٽي ذريعي انڪوائري ڪرائڻ کپي ها. مان بورڊ جي اڄوڪي بري حالت جو ذميوار س ا س ۽ سنڌ جي اديبن کي به سمجهان ٿو، جيڪي مخدوم خاندان جي غير قانوني حڪمراني کي برقرار رکڻ سان گڏ، بورڊ کان مراعتون وٺي چپ سبيو ويٺا آهن.“

منصور قادر جوڻيجي سارنگا ڊجيٽل سان ڳالهائيندي چيو ته ”9 لکي گودڙي يا سروري جماعت وڏا فورم آهن، انهن جا وارث بورڊ جھڙا ننڍڙا ادارا ڇا ڪندا. کين کپي ته والنٽيئرلي بورڊ کي ٻين لائق اديبن حوالي ڪن. اهڙو ادارو ته مخدوم ذاتي پئسن يا مريدن جي چندي مان به ٺاهي سگهن ٿا. پر پوءِ به هو بورڊ الائي ڇو نٿا ڇڏين. ڪافي دورن کان هي ويٺل آهن، پر اهو ڏسجي ته هنن ڪم ڇا ڪيو آهي. اسان جڏهن سرڪار ۾ هياسين ته بورڊ جي ڪل 75 لک بجيٽ هئي، جيڪا اڪثريت پگهارن ۾ ويندي هئي. اسان 42 ملازم تعليم کاتي ۾ ضم ڪيا ۽ ڪروڙن تائين کڻي وياسين. پر هاڻ بورڊ ٻيھر نوڪرين ڏيڻ جو کاتو ٿي ويو آهي.  ان سان ادارا تباهه ٿيندا.“ نامور صحافي ۽ ليکڪ نياز پنھور ادبي بورڊ جي ٽيون ڀيرو مخدوم سعيدالزمان جي چيئرمئن مقرر ٿيڻ تي ردعمل ڏيندي چيو ته “جيڪو سماج جو اجتماعي ردعمل آهي، اهو ئي ردعمل منھنجو به آهي. جڏهن ادارن ۾ قاعدن قانونن موجب مقرريون ناهن ٿينديون ته انهن تي ردعمل فطري آهي. ادبي بورڊ هڪ خودمختيار ادارو آهي، جنهن ۾ چيئرمئن جي مقرري لاءِ ڪي رولس هجڻ کپن. سي ايم پنھنجا اختيار استعمال ڪري ٿو، پر جديد دور جي گهرجن کي به آڏو رکڻ کپي، جيئن اٿارٽي جي سيٽ انائونس ٿئي ٿي، انٽرويو ٿين ٿا، ايئن ئي طريقئه ڪار هجڻ کپي. اسان کي ادبي بورڊ جو اسٽيٽس به چيڪ ڪرڻ کپي ته هن وقت ڪھڙي قاعدي قانون تحت پيو هلي. مان پاڻ بورڊ جو ميمبر رهيو آهيان، پر مونکي اها خبر نه آهي ته چيئرمئن جي ٽيون ڀيرو مقرري ٿي سگهي ٿي يا نه. البته ادارا قاعدن مطابق هلڻ کپن. جيڪڏهن ادارن کي ذاتي ملڪيت ڪري يا سياسي دٻاءُ تحت هلائبو ته پوءِ رزلٽ اها ئي نڪرندي،جيڪا نظر پئي اچي. “

نامور ڪھاڻيڪار پير عبيد راشدِيءَ مخدوم سعيدالزمان جي ٽيون ڀيرو مقرريءَ بابت راءِ ڏيندي چيو ته”پيپلز پارٽي ۽ زرداري ليگ هميشه اهليت جي لتاڙ ڪئي آهي. تعليمي ادارا هجن يا ادبي، اهي سياسي ڀرتيون آهن. مخدوم صاحب لاءِ ذاتي طور عزتون آهن، پر اها مقرري سنئين سڌي بيواجبي آهي. يونيورسٽين جي وي سي لاءِ به سرچ ڪميٽي ويھندي آهي، پر  ادبي بورڊ جي چيئرمئن جي مقرري بنا ڪنھن ڪميٽيءَ ۽ طريقئه ڪار جي ٿئي ٿي. سائين کي ٽيون ڀيرو ٿاڦي ڇڏيو اٿن، ان سان ڇا ٿو ٿئي ته غلط فيصلا ٿين ٿا. سائين لوگو مان ڍڳو به ڪڍي ڇڏيو. هلو، سنڌ جو نقشو لوگي ۾ رکيو ويو، باب جي ايم سيد به ٺھيو، پر ان سان ڇا ٿو ٿئي. بورڊ جي ميمبرن ۾ به ڪي اهليت وارا ماڻهو ناهن.“

سنڌي ادبي بورڊ ۾ چيئرمئن جي ٽيھر مقرري ۽ نئون تڪرار 5

رابطي ڪرڻ تي سنڌي ادبي سنگت جي اڳوڻي سيڪريٽري ۽ نامور ليکڪ تاج جويي چيو ته،”في الحال منھنجي طبيعت صحيح نه آهي، ان ڪري مان ڪوبه رايو ڏيڻ نٿو چاهيان.“ جڏهن ته ليکڪ گل ڪونڌر به ذاتي لاڳاپن ۽ مجبورين جو عذر ڏئي، راءِ ڏيڻ کان انڪار ڪيو. جڏھن تھ سنڌي ادبي سنگت جي موجودھ سيڪريٽري احمد سولنگي بار بار فون ڪرڻ باوجود فون اٽينڊ نہ ڪئي.

بورڊ جي نئين چيئرمئن جي مقرريءَ خلاف نوٽيس جاري

هوڏانھن اڄ سنڌي ادبي بورڊ جي چيئرمين جي مقرريءَ خلاف آئيني پٽيشن نمبر 489 (2026) تي سنڌ هاءِ ڪورٽ حيدرآباد جي جسٽس رياضت حسين ساهڙ ۽ جسٽس ارباب هڪڙي تي ٻڌل بئنچ پاران ٻڌڻيءَ دوران نوٽيس جاري ڪندي، سنڌ سرڪار کان جواب طلب ڪيو ويو آهي ته آئيني پٽيشن داخل هئڻ دوران مخدوم سعيد الزمان جي ٽيون ڀيرو مقرري ڇو ڪئي وئي. ياد رهي ته سنڌي ادبي بورڊ جي ريٽائر ملازم حافظ احمد الدين جي درخواست تي سندس وڪيل آصف جمال سومرو، سنڌي ادبي بورڊ لاءِ رولز آف بزنيس ٺھڻ تائين چيئرمين جي مقرري روڪڻ، سالياني ساڍا 17 ڪروڙ گرانٽ ۾ بي قاعدگين ۽ غير قانوني ترقين خلاف جاچ لاءِ استدعا ڪئي وئي آهي، جنھن تي عدالت سنڌ جي وڏي وزير، چيف سيڪريٽري، تعليم کاتي جي وزير ۽ ڪاليج کاتي جي سيڪريٽري کان پڇاڻو ڪيو آهي ته ڪيس داخل هئڻ دوران مخدوم سعيد الزمان جي ٽيون ڀيرو مقرري ڇو ڪئي وئيي.

ايڊووڪيٽ آصف جمال سومري موجب ”هر سرڪاري اداري جي سربراهه توڙي ملازمن جي مقرري ۽ ترقين لاءِ قانوني لوازمات ۽ رولز آف بزنيس لازمي هوندا آهن، پر سنڌ جو هيءُ اهم ادارو بنا ڪنھن واضح قانون جي، گذريل ڪيترن ڏهاڪن کان هڪ مخصوص خاندان جي حوالي ڪيو ويو آهي. سنڌ حڪومت ٻين علمي ادارن وانگر سنڌي ادبي بورڊ لاءِ رولز آف بزنيس ٺاهي، ميرٽ تي چيئرمين جي مقرري ڪري ۽ گذريل 15 سال دوران ٿيل بي قاعدگين جي جاچ ڪري.“

]]> https://sarangaa.org/2026/03/12/%d8%b3%d9%86%da%8c%d9%8a-%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%8a-%d8%a8%d9%88%d8%b1%da%8a-%db%be-%da%86%d9%8a%d8%a6%d8%b1%d9%85%d8%a6%d9%86-%d8%ac%d9%8a-%d9%bd%d9%8a%da%be%d8%b1-%d9%85%d9%82%d8%b1%d8%b1%d9%8a-%db%bd/feed/ 0 خانداني ورثي ۾ تبديل ٿيل هڪ تاريخي ادبي ادارو https://sarangaa.org/2026/03/05/%d8%b3%d9%86%da%8c%d9%8a-%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%8a-%d8%a8%d9%88%d8%b1%da%8a-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%8a-%d9%88%d8%b1%d8%ab%d9%8a-%db%be-%d8%aa%d8%a8%d8%af%d9%8a%d9%84-%d9%bf%d9%8a%d9%84/ https://sarangaa.org/2026/03/05/%d8%b3%d9%86%da%8c%d9%8a-%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%8a-%d8%a8%d9%88%d8%b1%da%8a-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%8a-%d9%88%d8%b1%d8%ab%d9%8a-%db%be-%d8%aa%d8%a8%d8%af%d9%8a%d9%84-%d9%bf%d9%8a%d9%84/#respond Thu, 05 Mar 2026 16:09:35 +0000 https://site.sarangaa.org/?p=2408 نئين صورتحال

سنڌ جو ناميارو ادبي ادارو سنڌي ادبي بورڊ هڪ ڀيرو ٻيهر ميڊيا ۾ بحث جو موضوع بڻجي ويو آهي. اها صورتحال 6 مارچ 2026ع تي بورڊ جي موجوده چيئرمئن مخدوم سعيدالزمان جي مُدي پوري ٿيڻ کان ٻه ڏينهن اڳ سنڌ هاءِ ڪورٽ ۾ بورڊ جي اڳوڻي ملازم حافظ احمدالدين پاران سنڌ حڪومت خلاف داخل ڪيل سي پي نمبر ڊي:489 2026 کان پوءِ پيدا ٿي آهي، جنهن ۾ هن مطالبو ڪيو آهي ته ”ڪورٽ سڳوري سنڌ حڪومت کي بار بار ساڳئي ئي ماڻهو کي مقرر ٿيڻ کان روڪي ۽  بورڊ جي چيئرمئن جي مقرريءَ لاءِ ڪو ڪوڊ آف ڪنڊڪٽ، ايس او پي، معيار ۽ طريقئه ڪار طئي ڪري.“ هن لکيو آهي ته سنڌ جو وڏو وزير چيئرمئن ۽ سيڪريٽري جي مقرري ڪنهن به تعليمي قابليت، تجربي، اخباري اشتهار يا انٽرويو کان سواءِ ٿو ڪري، ۽ ان لاءِ هو پنهنجا اختيار استعمال ٿو ڪري.“ اھا درخواست جيڪا ايڊووڪيٽ آصف جمال سومري وسيلي حيدرآباد سرڪٽ بئنچ ۾ داخل ڪئي وئي آھي، تنھن ۾ ڄاڻايو ويو آهي ته بورڊ جي چيئرمئن جي مقرري ٽن سالن لاءِ هوندي آهي، پر موجوده چيئرمئن کي ٻيو مدو چئن سالن لاءِ ڏنو ويو، جيڪو قاعدن جي لتاڙ هيو. جڏهن ته هڪ ئي ڪٽنب کي نسل در نسل نوازڻ جي شڪايت پڻ ڪئي وئي آهي.

 هن درخواست کان پوءِ هڪ ڀيرو ٻيهر سنڌي ادبي بورڊ بابت سوشل ميڊيا تي ڳالهه ٻولهه جي نئين لهر شروع ٿي وئي آهي. سوشل ميڊيا تي متحرڪ نامور ليکڪ ممتاز بخاريءَ پنهنجي اسٽيٽس ۾ لکيو آهي ته ”هالا جي پيرن کي هاڻي سنڌي ادبي بورڊ مان هٿ ڪڍڻ گهرجن ۽ سرڪار هن اداري کي ڪو باصلاحيت چيئرمن ڏي، جيڪو سنڌي ادب کي اڄ جي جي دنيا سان سلهاڙي.“ ان تي شاعر عزيز گوپانگ لکيو:”سنڌي ادبي بورڊ ۽ ڪشمير گڏ آزاد ٿيندا.“ هڪ صارف لکيو:”ڪو نجڪاري ڪن، بس“. ساڳي پوسٽ تي نامور پبلشر علي نواز گهانگهري راءِ ڏني:”ٽرانسليشن بيورو کان بلوچ انسٽيٽيوٽ تائين جو ساڳيو حال آهي، جو سنڌ تي قابض حڪمراانن کي ٻولڙين طوطن کي چوڻو پاڻي ڏئي، پنهنجي پڃري ۾ ڦاسائي، تعريفي جملا، ياد ڪرايل ٻول ٻولرائڻا آهن.“

Sarangaa خانداني ورثي ۾ تبديل ٿيل هڪ تاريخي ادبي ادارو

تاريخ ۽ پسمنظر

سنڌي ادبي بورڊ سنڌ جو هڪ ناميارو ۽ تاريخي ادبي ادارو آهي، جنھن سنڌي ادب، ٻوليءَ، تاريخ، لغت، لوڪ ادب جي حوالي سان ڪئين غير معمولي تخليقي، تحقيقي ۽ علمي دستاويز شايع ڪيا آهن. هن اداري ڊاڪٽر نبي بخش خان بلوچ جي سربراهيءَ ۾ لوڪ ادب اسڪيم تحت 40 جلدن ۾ سنڌي لوڪ کي گڏ ڪري شايع ڪيو. جڏهن ته سنڌي لغت اسڪيم ۽ سنڌ جي تاريخ سان لاڳاپيل ڪيترائي يادگار ڪتاب ڇپائڻ سبب هن اداري جي مڃيل حيثيت آهي. 1946ع ۾ شروع ٿيل هن اداري جي رسالي ٽماهي ’مھراڻ‘ جديد سنڌي ادب جي اڏاوت ۾ بنيادي ڪردار ادا ڪيو، جنھن کي محمد ابراهيم جويي، غلام محمد گرامي، امداد حسيني، شمشيرالحيدريءَ ۽ نفيس احمد ناشاد جھڙن ايڊيٽرن سنڌي ادب ۾ نئين ادبي سجاڳيءَ جي تحريڪ ۾ بدلايو. ’مھراڻ‘ رسالي نه فقط تخليقي، پر تحقيقي ۽ فڪري ادب کي به زبردست هٿي وٺائي. هڪ سرڪاري اداري جي رسالي هجڻ باوجود ’مھراڻ‘ آمريتن ۽ انتھا پسنديءَ خلاف ويڙهه ۾ هر اول دستي جو ڪردار ادا ڪيو. اداري پاران ٻارن لاءِ جاري ٿيندڙ رسالي ”گل ڦل“ گذريل ڪيترن ئي ادبي نسلن جي تربيت ۾ مک ڪردار ادا ڪيو. جڏهن ته عورتن لاءِ نڪرندڙ ”سرتيون“ وسيلي اڻ ڳڻيون نيون ليکڪائون اڀري سامهون آيون. وقت گذرڻ سان گڏ ڄاڻايل ٽيئي رسالا نه رڳو وقت سر ڇپجڻ بند ٿي ويا، پر هوريان هوريان  رسالن جي مواد ۽ پيشڪش جو معيار به ڪِرندو رهيو ۽ گذريل وڏي عرصي کان وٺي انهن رسالن جي سرڪيوليشن توڙي پڙهندڙن وٽ مقبوليت نالي ماتر وڃي بچي آهي.

”اسان ’گل ڦل‘ وارو نسل آهيون، جن ادب جي الف بي به اتان سکي. پر هاڻ ’گل ڦل‘ ڏسي، دل نٿي چوي ته پنھنجن ٻارن کي وٺي پڙهايون.“ هڪ سينئر اديب جو چوڻ هو، جنھن پنھنجي لکڻ جي ابتدا ئي گل ڦل کان ڪئي هئي.

بورڊ جي قاعدن ۾ لکيل آهي ته:

1: ادارو قديم قلمي نسخن کي جديد سنڌيءَ ۾ منتقل ۽ ترجمو ڪرائيندو ۽ ٻين ٻولين جو معياري ادب سنڌيءَ ۾ آڻيندو.

2: شاعري ۽ نثر جا معياري ادبي ڪتاب ڇپائيندو.

3: سنڌي اديبن جا عربي، فارسي، اردو ۽ سنڌيءَ ۾ خاص طور سنڌ جي تاريخ، ادب، لوڪ ادب يا ٻين لاڳاپيل موضوعن تي لکيل قديم قلمي نسخا گڏ ڪندو ۽ ڇپائيندو.

4: معياري لغت ۽ معياري سنڌي وياڪرڻ جا ڪتاب سھيڙڻ ۽ ڇپائڻ لاءِ قدم کڻندو.

 پر بورڊ جي انتظاميه گذريل ڪئين سالن کان ڪو ڳڻپ جوڳو معياري ادبي ڪم ڪرڻ بجاءِ اداري جي تزئين ۽ آرائش، ماڻهن کي نوازڻ جي خيال کان ڪيل لاتعداد ڀرتين، باغ باغيچن، گيٽ ٺھرائڻ، رنگ برنگي جهنڊا لڳرائڻ، شادي هالن جھڙي لائيٽنگ ڪرائڻ ۽ ٻين اڻ لاڳاپيل ڪمن تي پئسا خرچيندي رهي آهي. چيو پيو وڃي ته موجوده چيئرمئن مخدوم سعيد الزمان مبينه طور پنھنجي هڪ پٽ کي اداري جو ليگل ايڊوائيزر پڻ رکيو آهي. جڏهن ته ريٽائر ٿيندڙ ڪجهه ويجهن ملازمن جي مدي ۾ ٻيهر واڌ پڻ ڪئي وئي آهي،  سنڌي ادبي بورڊ جي مسجد جي اڳوڻي پيش امام حافظ احمد اها دعوا پڻ ڪئي آهي ته چيئرمئن جي پٽ مخدوم احمد زمان جي آفيس جي مرمت،(جيڪو هالا ضلعي ڪائونسل جو چيئرمئن آهي)، ادبي بورڊ جي پئسن مان ڪرائي وئي آهي. چيئرمئن کي لکيل پنھنجي خط ۾ هن الزام لڳايو آهي ته: ” 2026ع جي آخري قسم ساڍا چار ڪروڙ مان به اوهان ملازمن جون صرف پگهارون رکي، باقي بچيل رقم گل حسن درس سروري ۽ مشتاق لاکو ٺيڪيدار ضلع ڪائونسل جي چيئرمئن (مخدوم احمد زمان پٽ سعيد زمان) جي آفيس جي ڊيڪوريشن ۽ مرمت ڪرائي وئي آهي.“ بورڊ جي هڪ ملازم نالي نه لکڻ جي شرط تي ٻڌايو ته 2019ع کان وٺي هن وقت تائين اداري ۾ 60 کان وڌيڪ نوان ملازم ايڊورٽائيزمينٽ ۽ قاعدي قانون جي پاسداريءَ بنا ڀرتي ڪيا ويا آهن.

بورڊ جي تاريخ

ادبي بورڊ جو پھريون نالو ”سنڌي ادب (ساهت) لاءِ مرڪزي صلاحڪار بورڊ“ رکيو ويو هو. هن اداري جو پھريون چيئرمئن سيد ميران محمد شاهه (ٻيون) کي مقرر ڪيو ويو، جيڪو سيپٽمبر 1950ع تائين رهيو. 1950ع ۾ اداري جو نالو ”هاءِ پاور ايگزيڪٽو ڪميٽي فار سنڌي لٽريچر“ رکيو ويو، جنھن جو چيئرمئن سنڌ جو تڏهوڪو وزير تعليم ٿيو. ڊسمبر 1951ع ۾ اداري جو نالو تبديل ڪري، سنڌي ادبي بورڊ رکيو هيو، ۽ ان جو پھريون چيئرمئن تڏهوڪو وزير اعليٰ بڻيو. مارچ 1955ع تائين سنڌ جو وڏو وزير ئي سنڌي ادبي بورڊ جو چيئرمئن رهيو. مارچ 1955 کان سيپٽمبر 1961ع تائين به سنڌ جو تڏهوڪو وڏو وزير محمد ايوب کھڙو ئي بورڊ جو چيئرمئن رهيو. جڏهن ته ارباب غلام رحيم، عبدالقادر هاليپوٽو ۽ سيد قائم علي شاهه به وڏ وزارت دوران بورڊ جا چيئرمئن رهيا آهن. 1961ع ۾ پھريون ڀيرو نامور شاعر ۽ درگاهه نوح سرور جو گادي نشين مخدوم طالب الموليٰ کي پھريون ڀيرو بورڊ جو چيئرمئن مقرر ڪيو ويو، جنھن بعد مخدوم خاندان جا فرد مختلف دورن ۾ بورڊ جا چيئرمئن رهندا اچن ٿا.

بورڊ ۾ مخدوم خاندان جا آيل چيئرمئن

سنڌي ادبي بورڊ ۾ مخدوم خاندان جي چيئرمئن طور مقرري هيٺينءَ ريت رهندي آئي آهي:

-مخدوم طالب الموليٰ: نومبر   1961ع کان جولاءِ 1977 تائين

-مخدوم طالب الموليٰ-   1974ع

-مخدوم طالب الموليٰ 5 جنوري 1979ع کان اپريل 1992ع تائين. هن ئي نوٽيفڪيشن ۾ مخدوم جميل الزمان کي بورڊ آف گورنرس جو ميمبر پڻ مقرر ڪيو ويو.

-مخدوم طالب الموليٰ   1992ع- کان 1994ع تائين.  هن ئي نوٽيفڪيشن ۾ وري مخدوم جميل الزمان کي بورڊ جي اسٽينڊنگ ڪميٽيءَ جو چيئرمئن به مقرر ڪيو ويو.

اداري جي خراب حالت، لاوارثي، تباهه حالي ۽ اديبن جي احتجاجن کان پوءِ نيٺ 9 مئي 1993ع تي سنڌ سرڪار بورڊ آف گورنرس کي هٽائي ڇڏيو ۽ نون اديبن تي بورڊ قائم ڪري، شمشيرالحيدريءَ کي بورڊ جو سيڪريٽري مقرر ڪيو. خود 1993ع جي ’مهراڻ‘ رسالي پنھنجي نوٽ ۾ لکيو ته ”اٽڪل ڏيڍ سال تائين لاوارثيءَ جي حالت ۾ رهڻ کان پوءِ، بھرحال گذريل 9-مئي 1993ع کان سنڌ سرڪار نئون بورڊ جوڙيو آهي.“ ان بورڊ ۾ عبدالقادر جوڻيجو، محمد ابراهيم جويو، امر جليل، علي مير شاهه، تنوير عباسي عبدالجبار جوڻيجو، درشهوار سيد، نورالهدا شاهه ۽ ٻيا شامل هيا.

-مخدوم جميل الزمان- 4 جون 2010 کان

-مخدوم جميل الزمان- 12 مارچ 2014 کان

-مخدوم سعيد الزمان- 7 مارچ 2019 کان 6 مارچ 2022 (ٽن سالن لاءِ)

-مخدوم سعيد الزمان- 7 مارچ 2022 کان 6 مارچ 2026ع. (چئن سالن لاءِ)

مٿين انگن اکرن کي ڏسجي ته سنڌي ادبي بورڊ جي زندگيءَ جو چاليھه سيڪڙو بورڊ تي مخدوم صاحبان جي حڪمراني رهي آهي. ايترو ڊگهو عرصو رهڻ سبب هاڻ هي خاندان لڳ ڀڳ هن اداري کي ذاتي ورثي طور ڏسي ٿو. ملازمن جي اڪثريت به سندن شھر هالا ۽ سروري جماعت سان تعلق رکي ٿي، جنھن سبب هالا لاءِ بورڊ جي الڳ گاڏي نڪري ٿي.

بورڊ جي قانوني حيثيت

سنڌي ادبي بورڊ بظاهر هڪ سرڪاري ادارو آهي، جنھن کي سنڌ جي تعليم واري کاتي وسيلي گرانٽ ملي ٿي ۽ چيئرمئن يا سيڪريٽري جي مقرري به سنڌ سرڪار ڪري ٿي. البته اها هڪ حيرت ۾ وجهندڙ ڳالهه آهي ته بورڊ 1957 ۾ 1860ع واري سوسائٽيز ائڪٽ تحت جوائنٽ اسٽاڪ ڪمپنيز خيرپور ريجن ۾ رجسٽر ٿيل آهي، ۽ 1954ع ۾ ٺھيل بورڊ جي ”رُولس آف بزنيس“ ۾  واضح لکيل آهي ته ”بورڊ جو صدر ۽ نائب صدر به هوندا، جن جي چونڊ پھرين سالياني جنرل گڏجاڻيءَ ۾ بورڊ جا ميمبر ڪندا.“

Sarangaa خانداني ورثي ۾ تبديل ٿيل هڪ تاريخي ادبي ادارو

جيتوڻيڪ بورڊ جو ائڪٽ ٺاهي سنڌ اسيمبليءَ مان پاس ڪرائڻ کپندو هو، پر ان معاملي کي سنڌ حڪومت تي اثر انداز ٿيندڙ مخدوم ڪٽنب به نه ڪرائي سگهيو. مخدوم جميل الزمان جي چيئرميني واري دور ۾ بورڊ آف گورننس جي گڏجاڻيءَ کي آگاهي ڏني وئي هئي ته ”بورڊ لاءِ نئين آئين جو مسودو تيار ڪري، حڪومت سنڌ جي قانون واري کاتي جي حوالي ڪيل آهي، جيڪو جلد اسيمبليءَ مان بل جي صورت ۾ پاس ڪرائبو.“ پر اهو بل پاس ڇو نه ٿيو يا اهو ڪيڏانھن ويو، ان جي خبر خود بورڊ جي انتظاميه کي به نه آهي.

لوگو مان ڍڳي جي بيدخلي ۽ اديبن جو احتجاج

گذريل وڏي عرصي کان وٺي سنڌي ادبي بورڊ جي ڪارڪردگي، معيار ۽ ان ۾ ٿيندڙ فيصلا ادبي حلقن ۾ سخت تنقيد هيٺ رهندا آيا آهن. خاص طور سنڌي ادبي بورڊ جي سڃاڻپ بڻيل موهن جي دڙي واري ڍڳي کي لوگو مان ڪڍڻ بعد سوشل ميڊيا لاڳيتو ان موضوع تي ڳالهائيندي رهي آهي. سنڌي اديبن جي نمائنده تنظيم سنڌي ادبي سنگت پڻ لوگو جي بحاليءَ لاءِ احتجاجي مظاهرا ۽ بک هڙتالون ڪيون، پر بورڊ انتظاميه ڍڳي وارو لوگو بحال نه ڪيو. ”بورڊ جي لوگو مان ڍڳي جي بيدخلي سنڌ جي نقشي سان محبت ۾ نه مخصوص مذهبي مائينڊسيٽ جي نتيجي ۾ ٿي. هي اهو ئي لڏو آهي، جيڪو چوي ٿو ته مهين جي دڙي ۾ ڪافر رهندا هئا ۽ انهن جي علامتن کي استعمال ڪرڻ به ڪفر آهي. افسوس ته اهڙا ماڻهو اهم ادارا هلائي رهيا آهن.“ هڪ سينئر اديب، جيڪو سنڌي ادبي سنگت جو مرڪزي اڳواڻ به رهيو آهي، تنھن سارنگا آنلائن سان ڳالهائيندي چيو.

Sarangaa خانداني ورثي ۾ تبديل ٿيل هڪ تاريخي ادبي ادارو

ڇا بورڊ ۾ ڪا تبديلي ايندي؟

 هن وقت سنڌي ادبي بورڊ جي گرانٽ 17 ڪروڙ آهي، جيڪا سنڌ جي ٻئي ڪنهن به علمي ادبي اداري جي نه آهي. هن گرانٽ جو وڏو حصو بورڊ جي ملازمن جي پگهارن، سهولتن ۽ غير ادبي ڪمن تي خرچ ٿئي ٿو. هڪ وڏو حصو انهن ملازمن جي پگهارن ۾ هليو وڃي ٿو، جيڪي موجوده چيئرمئن بنا ڪنهن اشتهار، ٽيسٽ يا انٽرويو جي کنيا آهن.

ادبي بورڊ جو بنيادي ڪم ادب ۽ خاص طور نئين ادب جي اشاعت، ادبي سرگرمين کي هٿي وٺائڻ، سماج ۾ ادب ۽ اديب جي ڪردار کي اجاگر ڪرڻ آهي، پر گذريل وڏي عرصي کان وٺي بورڊ نئين ادب ۽ نون ادبي لاڙن جي ترويج کان ڪوهين ڏور آهي. ڪا مُک سالياني ادبي تقريب نٿو ڪري، ٻاهرين ٻولين مان ادبي ترجما نٿو ڪرائي، سنڌي ٻوليءَ کي ٻين ٻولين ۾ منتقل نٿو ڪرائي ۽ ڪانفرنسون، سيمينار،ورڪشاپ يا ادبي ميلا ته هن جي اوليت به نه آهن. نتيجي ۾ سوشل ميڊيا تي ماڻهن جو هڪ وڏو انگ هر هفتي ٻئي ادبي بورڊ جي انتظاميه ۽ ان جي پاليسين تي تنقيد ڪندو رهي ٿو. پر اهڙو احتجاج بورڊ جي لوگو ۾ ڍڳي جي واپسي ممڪن بڻائي نه سگهيو، ته اداري ۾ چيئر جي تبديلي ته بنهه وڏو ڪم آهي. خود سنڌي اديبن جي نمائنده جماعت سنڌي ادبي سنگت جو هن سموري صورتحال تي ردعمل به ”دوستاڻي احتجاج“ جھڙو نظر آيو آهي.

هن وقت صورتحال اها آهي ته احمد جي درخواست ڪورٽ ۾ داخل ته ٿي وئي آهي، پر ان تي ٻڌڻي 12 مارچ تي رکي وئي آهي. جڏهن ته موجوده چيئرمئن مخدوم سعيد الزمان جي ٽيهر مقرريءَ جي سمري تعليم کاتي مان نڪري، وڏي وزير جي ٽئبل تائين پهچي چڪي آهي.

جيتوڻيڪ سنڌي ادبي بورڊ جو چيئرمئن مخدوم سعيد الزمان عاطف روايتي طرز جو شاعر به آهي، پر هن جي مقرريءَ جو سبب شاعر هجڻ نه، بلڪ هالا جي مخدوم خاندان سان وابستگي ۽ سياسي اثر رسوخ آهي. مخدوم سعيد الزمان هالا جي مخدوم خاندان سان لاڳاپيل ٽيون فرد آهي، جيڪو بورڊ جو ٻيون ڀيرو چيئرمئن ٿيو آهي. جيتوڻيڪ مخدوم سعيدالزمان جو مدو 6 مارچ 2026ع تي پورو ٿي رهيو آهي، پر سرڪار جي ادبي بورڊ ڏانھن لاتعلقي واري پاليسي، مخدوم خاندان جي سياسي اثر رسوخ ۽ ادبي برادريءَ جي عدم دلچسپيءَ مان نظر اهو ئي ٿو اچي ته سنڌي ادبي بورڊ جي مقبوضه صورتحال ۾ ڪابه تبديلي ناهي اچڻي ۽ مخدوم خاندان جو تسلط ايئن ئي برقرار رهندو.

]]> https://sarangaa.org/2026/03/05/%d8%b3%d9%86%da%8c%d9%8a-%d8%a7%d8%af%d8%a8%d9%8a-%d8%a8%d9%88%d8%b1%da%8a-%d8%ae%d8%a7%d9%86%d8%af%d8%a7%d9%86%d9%8a-%d9%88%d8%b1%d8%ab%d9%8a-%db%be-%d8%aa%d8%a8%d8%af%d9%8a%d9%84-%d9%bf%d9%8a%d9%84/feed/ 0